Postanowienie NSA z 19 kwietnia 2018 r., I OZ 362/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 1035/17 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Gdańsku

Sprawa

w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku okresowego postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 1035/17 (dalej postanowienie z 12 lutego 2018 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek A. M. (dalej skarżący) o wyłączenie sędziów WSA w Gdańsku Felicji Kajut, Bartłomieja Adamczaka i Aliny Dominiak w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku okresowego.

W dniu 20 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku okresowego.

Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie. Termin rozprawy został następnie wyznaczony na dzień 8 lutego 2018 r. (zarządzenie z dnia 5 stycznia 2018 r.).

W dniu 30 stycznia 2018 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziów WSA w Gdańsku Felicji Kajut, Bartłomieja Adamczaka i Aliny Dominiak od orzekania w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący ograniczył się do wskazania, że w jego ocenie występują uzasadnione wątpliwości odnośnie bezstronności wskazanych sędziów, co powoduje konieczność ich wyłączenia.

Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń sędziów, których dotyczy wniosek wynika, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej ppsa), uzasadniające wyłączenie tych sędziów od udziału w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w świetle art. 18 § 1 ppsa sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;

2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a. dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Art. 19 ppsa stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Skarżący wnosząc o wyłączenie wskazanych sędziów WSA w Gdańsku od rozpoznania przedmiotowej sprawy, nie wskazał na ustawowe przyczyny wyłączenia sędziego, czyli przesłanki określone w art. 18 § 1 ppsa. Podniósł natomiast w sposób ogólnikowy, że w jego ocenie występują uzasadnione wątpliwości odnośnie bezstronności wskazanych sędziów.

Okoliczności, o których mowa w art. 19 ppsa obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Okoliczności takie w danej sprawie muszą faktycznie wystąpić, tzn. nie mogą mieć charakteru potencjalnego. Stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (w tej materii: M. Romańska w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 210). Zgodnie z art. 20 § 1 ppsa strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny.

W świetle powyższych zapatrywań przedstawiona w złożonym wniosku argumentacja nie może spowodować wyłączenia wskazanych sędziów od orzekania w rozpatrywanej sprawie. Samo subiektywne przeświadczenie skarżącego o braku bezstronności sędziego bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających takie zarzuty, nie stanowi wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ppsa (postanowienie NSA z 9.6.2009 r. I OZ 607/09, cbosa).

W aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów złożone na podstawie art. 22 § 2 ppsa. Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury, jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ppsa, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości - a tak jest w rozpatrywanym przypadku - to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienia NSA: z 27.6.2012 r. II OZ 541/12; 13.2.2013 r. I OZ 89/13, cbosa; k. 16, 20-22,25, 27-28 akt III SA/Gd 1035/17).

Zażalenie na postanowienie z 12 lutego 2018 r. wniósł A. M. zarzucając, że zaskarżone postanowienie narusza art. 19, 151 w zw. z art. 64 § 3 ppsa; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, jak również interes społeczny i obywatelski, powodując utratę zaufania do władzy publicznej (k. 36-40 akt III SA/Gd 1035/17).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Stosownie do treści art. 20 ppsa, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z art. 22 § 2 ppsa, poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W obu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy.

Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów w oparciu o art. 19 ppsa. Nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych wskazana w art. 18 ppsa. Z oświadczeń złożonych przez sędziów wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww. przepisów.

W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9. 2014 r. I OZ 754/14, cbosa).

We wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4).

Skarżący zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu nie wykazał w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26.3.1997 r., III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8.3.1972 r., I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13.2.2014 r., II OZ 149/14, Lex 1450957; 16.1.2013 r., II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1.12.2016 r., II FSK 2912/14, Lex 2170165). Istnienie, w mniemaniu skarżącego, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie w żaden sposób nie precyzuje przesłanek w związku z, którymi sąd powinien zastosować instytucję z art. 19 ppsa.

Zaskarżone postanowienie nie narusza również art. 64 § 3 oraz 151 ppsa (który to przepis nie znajdował w tym postępowaniu zastosowania), jak również art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471, z 2009 r. nr 114, poz. 946); art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej dnia 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.) ani art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. ratyfikowanego w dniu 3 marca 1977 r. (Dz. U. nr 38, poz. 167).

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku trafnie uznał, że złożony w sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.