Postanowienie NSA z 21 kwietnia 2005 r., I OZ 367/05

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 kwietnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wr 522/04 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie pozytywnego zaopiniowania wstępnego podziału nieruchomości postanawia uchylić skarżone postanowienie i przekazać wniosek do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Skład

Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

I OZ 367/05

W toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 26 maja 2004 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego na postanowienie Burmistrza Gminy T. z dnia [...], nr [...], opiniujące pozytywnie wstępny podział nieruchomości, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2004 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec złożenia przez D. W. zażalenia, powyższe postanowienie utraciło moc. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po raz kolejny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając powyższe postanowienie sąd cytując postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1984 r. (sygn. akt II CZ 104/84, publikowane - LEX nr 8623) wskazuje, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W przekonaniu sądu wnioskodawczyni zobowiązana jest poczynić oszczędności we własnych wydatkach, nie będących niezbędnymi dla utrzymania rodziny, w celu pokrycia kosztów sądowych. D. W. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające- może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto wskazuje się, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata jest zasadne gdy wnioskujący jest osobą nieporadną, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych, a jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów reprezentacji prawnej.

W zażaleniu złożonym na wskazane wyżej postanowienie D. W. podnosi, że deklarowane przez nią dochody z emerytury są poniżej minimum socjalnego. Skarżąca wskazuje również, iż będąc ofiarą licznych nadużyć gospodarczych zmuszona jest do prowadzenia ogromnej ilości spraw przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana jest w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 154, poz. 1270). Zgodnie ze wskazanymi przepisami prawo pomocy może polegać na zwolnieniu z kosztów sądowych lub ustanowieniu radcy prawnego albo adwokata. Prawo to może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w wymiarze częściowym w wypadku wykazania, iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zastosowanie omawianej instytucji ma charakter wyjątkowy i adresowane być powinno do osób bezrobotnych, które nie pobierają zasiłku, a także do osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Z akt sprawy wynika, iż miesięczne dochody skarżącej wynoszą 850 złotych (emerytura), zaś jej małżonka - M. W. 1002 złotych, poza tym mają na utrzymaniu studiującą córkę. Jak wynika z pisma strony z dnia 29 listopada 2004 r. J. W. - syn skarżącej, który zgodnie z danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy osiąga ponad połowę wszystkich miesięcznych dochodów rodziny, nie mieszka w chwili obecnej ze skarżącą i nie pozostaje wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto strona deklaruje, iż jej mieszkanie nie jest ogrzewane, a dopływ zimnej wody został odcięty. Fakty te w sposób istotny wpływają na ocenę zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Sąd nie poczynił jednocześnie żadnych kroków aby okoliczności te wyjaśnić.

Zgodnie z art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające dla oceny jej stanu rodzinnego sąd wzywa stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentacji w tym przedmiocie. Można mówić o obowiązku strony czynienia oszczędności w wydatkach jeżeli Sąd dokonał oceny, że sytuacja materialna strony pozwala na czynienie oszczędności. Sąd takiej oceny nie dokonał, jedynie stwierdził, że strona ma czynić oszczędności w wydatkach, które nie są niezbędne dla utrzymania rodziny. To, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, nie zwalnia Sądu od dokonania oceny sytuacji materialnej i rodzinnej strony, która złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy i dopiero po dokonaniu tej oceny Sąd winien podjąć rozstrzygnięcie.

Jednocześnie należy podkreślić, iż przepis art. 246 powoływanej ustawy w sposób precyzyjny określa przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zarówno w zakresie częściowym i całkowitym. Zarówno w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mają one wyłącznie charakter ekonomiczny i nie odnoszą się do oceny zasadności ich przyznania badanych przez pryzmat nieporadności strony czy też jej trudności w samodzielnym podejmowaniu czynności procesowych, co jak wynika z treści uzasadnienia skarżonego postanowienia było brane pod uwagę przez sąd I instancji.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) postanowił jak w sentencji.