Uzasadnienie
Stowarzyszenie "[...]" złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...].
Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie wskazało, że powstało w celu ochrony praw mieszkańców przed despotyzmem miejscowych władz i nie prowadzi żadnej działalności finansowej, nie posiada majątku i opiera się na społecznej pracy zarządu. Jego członkami są zaś w większości osoby bezrobotne.
Pismem z dnia 30 grudnia 2008 r. zobowiązano skarżące Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie informacji w jaki sposób uzyskuje ono środki finansowe na realizację działalności, czy posiada majątek oraz w jakiej wysokości ustanowione są składki członkowskie.
W odpowiedzi na powyższe, Prezes Stowarzyszenia poinformował, iż aktualnie Stowarzyszenie liczy [...] oficjalnych członków, którzy w większości są osobami mającymi na utrzymaniu dzieci, o bardzo niskich dochodach, dlatego też koszty działalności Stowarzyszenia (papier, tusz, kserokopie) ponosi Prezes S.G. Zatem w sytuacji osobistej członków Stowarzyszenia kwota 200 zł tytułem wpisu stanowi "spory wydatek".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 9 stycznia 2009 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu skarżącego, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie to utraciło moc.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowieniem z dnia 2 marca 2009 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że Stowarzyszenie "[...]" jak wynika z akt sprawy jest zarejestrowanym stowarzyszeniem statutowym. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej.
Zdaniem Sądu stwierdzenie, że skarżące Stowarzyszenie "[...]" nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania jest niewystarczające. Trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim to, iż Stowarzyszenie posiada [...] członków, którzy zgodnie z § 13 ust. 2 pkt c) statutu Stowarzyszenia "[...]" - mają obowiązek regularnego opłacania składek. Dlatego też samo stwierdzenie, iż są to osoby mające na utrzymaniu dzieci, w większości bezrobotni, w sytuacji gdy Sąd nie ma możliwości badania w niniejszym postępowaniu ich indywidualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jest niewystarczające dla wykazania, że skarżące Stowarzyszenie istotnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto Stowarzyszenie nie odniosło się w pełni do pisma Sądu z dnia 30 grudnia 2008 r. i nie wskazało, czy otrzymuje ono darowizny, zapisy, bądź środki z ofiarności publicznej.
W związku z powyższym skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą regulaminową działalność, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Ponadto Sąd wskazał, iż dołączone do pisma z dnia 22 stycznia 2009 r. kserokopie postanowień Sądu zwalniające S. G. od kosztów sądowych nie mają odniesienia do niniejszego postępowania. Wówczas S. G. występował do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych jako osoba fizyczna, a w przedmiotowej sprawie z takim wnioskiem wystąpiło Stowarzyszenie "[...]" jako osoba prawna.
Stowarzyszenie wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania ogranicza działalność pro publico bono Stowarzyszenia. Ponadto zarzuciło Sądowi pierwszej instancji brak odniesienia się do załączonych postanowień Sądu Rejonowego w P., w których zwolniono Stowarzyszenie od kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2. powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zatem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W tej sytuacji, Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, w myśl art. 33 ust. 1 powołanej ustawy, stowarzyszenia mogą także przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą.
W przedmiotowej sprawie zaś, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż pomimo, że zgodnie z § 13 ust. 2 pkt c) statutu Stowarzyszenia "Wzajemna Pomoc" – jego członkowie mają obowiązek regularnego opłacania składek, nie pobiera ono w/w opłat, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony.
Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed sądem cywilnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W świetle powyższego, należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 2 marca 2009 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.