Postanowienie NSA z 21 kwietnia 2016 r., I OZ 375/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2502/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Bożena Popowska przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. WSA w Warszawie, odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, zaś w pozostałym zakresie (zwolnienia od kosztów sądowych) wniosek ten oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r. oddalił zażalenie na ww. rozstrzygnięcie Sądu I instancji wczęści dotyczącej odmowy przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i w tym zakresie umorzył postępowanie.

Wnioskiem z 11 listopada 2015 r. skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyne źródło dochodów stanowi dodatek pielęgnacyjny (poniżej 200 zł miesięcznie). Wnioskodawca oświadczył jednocześnie, że jest bezrobotny, nie przysługuje mu emerytura, renta, ani zasiłek z pomocy społecznej. Oprócz mieszkania (32 m²) nie posiada innego majątku.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), który możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależnia od zmiany okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu, M. S. nie wykazał, iż jego sytuacja materialna zmieniła się w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa pomocy, pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. WSA przypomniał, że podstawą faktyczną, w odniesieniu do której w rozpoznawanej sprawie przyjęto, że skarżący nie jest uprawniony do ustanowienia pełnomocnika z urzędu były ustalenia wskazujące, że skarżącemu – deklarującemu we wniosku brak dochodów i jakichkolwiek środków do życia - przysługuje renta, której skarżący z własnej woli nie pobiera. Kwota zgromadzonego świadczenia za okres od [...] października 1998 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. wynosiła 106 031,73 zł brutto, zaś przysługujących odsetek – 10 713,86 zł.

W ponownie złożonym wniosku, skarżący przywołał okoliczności tożsame z tymi podanymi w pierwotnym wniosku o prawo pomocy i ponowił argumentując o braku renty z ZUS. Sąd wskazał, że twierdzenia strony nie znajdują odzwierciedlenia z aktach sprawy, z których jednoznacznie wynika, że skarżącemu przysługuje prawo do renty, której jednak nie chce on pobierać. Potwierdza to również znajdujące się w aktach innej sprawy M. S. o sygn. akt I SA/Wa 307/15, pismo ZUS z dnia [...] listopada 2015 r. Z jego treści wynika, że w przypadku gdyby M. S. w październiku 2015 r. złożył wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia, otrzymałby rentę za okres od października 2012 r. do września 2015 r. w wysokości 29.778,63 zł.

Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do podważenia oceny odnoszącej się do możliwości zgromadzenia przez skarżącego środków w celu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie WSA wskazał, że ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie postępowanie podlegało umorzeniu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S. domagając się przyznania mu adwokata z urzędu. Skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację o braku przyznania renty z ZUS.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w niniejszym postępowaniu incydentalnym dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma okoliczność, że w sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. W tej sytuacji w sprawie znajdował zastosowanie przepis art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też, że nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku.

Należy podzielić pogląd Sądu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu w stosunku do ostatnio ocenianej. W kolejnym formularzu skarżący zawarł takie samo oświadczenie o stanie majątku i dochodach, jak to, które złożył wcześniej. Nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby uznać Sądowi, że jego sytuacja materialna uległa zmianie. Argumentacja strony sprowadza się do ponownej polemiki z Sądem I instancji odnośnie oceny przysługującego mu świadczenia rentowego z ZUS. Tego typu polemika jest na obecnym etapie postępowania niedozwolona i nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącego skutków. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach i następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności; a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy aktualne okoliczności uzasadniają zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie.

Z powyżej opisanych ustaleń faktycznych wynika, że zagadnienie możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, została już w sposób wiążący przesądzona. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd I instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczynił to w pierwszym prawomocnym postanowieniu.

Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takich spraw zalicza się niniejsza sprawa. Oznacza to, że w tej sytuacji nie zachodzi konieczność rozpoznawania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia tych kosztów z mocy ustawy. Z tego względu Sąd pierwszej instancji zasadnie umorzył postępowanie w powyższym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.