Postanowienie NSA z 14 lutego 2017 r., I OZ 375/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. i J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 252/16 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

Sprawa

w sprawie ze skargi A. S. i J. S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za części składowe nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 24 czerwca 2016 r., po rozpoznaniu sprawy na rozprawie, oddalił skargę A. S. i J. S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za części składowe nieruchomości.

Z protokołu rozprawy wynika, że na termin rozprawy wyznaczonej na dzień 24 czerwca 2016 r. godzina 9:30 nikt się nie stawił, posiedzenie Przewodnicząca składu zamknęła o godzinie 9:45. W dniu 24 czerwca 2016 r. o godzinie 9:50 przedłożono do akt sprawy wydruk pisma procesowego, przesłanego drogą elektroniczną, w którym pełnomocnik skarżących wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 24 czerwca 2016 r. W załączeniu przesłał skan zaświadczenia lekarskiego, wystawionego przez biegłego lekarza sądowego w dniu 22 czerwca 2016 r., z którego wynika, że pełnomocnik nie może się stawić w dniu 22 czerwca 2016 r. w SR w Krakowie oraz SR dla Łodzi-Śródmieścia oraz w dniu 24 czerwca 2016 r. w SR dla Łodzi-Śródmieścia i WSA w Łodzi. Nadto z nadesłanego zaświadczenia wynika, iż dzień 27 czerwca 2016 r. jest przewidywanym terminem zdolności do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie.

W dniu 6 lipca 2016 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o przywrócenie terminu do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 24 czerwca 2016 r. i jego doręczenie. Wyjaśnił, iż z uwagi na stan zdrowia nie mógł stawić się na posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2016 r. o czym, za pośrednictwem poczty elektronicznej poinformował, załączając skan wspomnianego wyżej zaświadczenia lekarskiego i wnosząc o odroczenie rozprawy. Posiedzenie odbyło się jednak mimo wniosku o jego odroczenie, o czym wiadomość powziął dopiero w dniu 4 lipca 2016 r. kiedy skontaktował się telefonicznie z sądem, celem ustalenia, na jaki termin odroczono rozprawę. W tych okolicznościach, ze względu na brak odroczenia terminu rozprawy w dniu 24 czerwca 2016 r. i brak wiedzy o tym, że rozprawa się odbyła, pełnomocnik nie miał możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia, stąd wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny. W załączeniu pełnomocnik przesłał ponownie skan zaświadczenia lekarskiego oraz wniosek o sporządzenie uzasadniania wyroku i jego doręczenie.

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił wniosek w trybie art. 88 P.p.s.a. uznając, że jest on spóźniony.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1169/16, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, argumentując w uzasadnieniu, że ustanie przyczyny uchybienia terminu w tej sprawie należy liczyć od dnia 2 lipca 2016 r., bowiem dopiero od tego dnia można mówić o uchybieniu terminu. Zatem wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddany w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego dnia 6 lipca 2016 r. został złożony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. i wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Przytaczając treść art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a. Sąd wskazał, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie. Samo złożenie wniosku przez zainteresowanego we wskazanym terminie oraz dokonanie czynności, dla której zakreślony był termin, nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej. Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu.

Sąd podkreślił, że uchybienie terminu zostało dokonane przez profesjonalnego pełnomocnika skarżących będącego adwokatem. Natomiast działania pełnomocnika, bądź jego zaniechania obciążają w każdym przypadku jego mocodawców. Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, że skarżący udzielili adwokatowi T. B. pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy niniejszej z prawem substytucyji, co oznacza, że pełnomocnik skarżących, od którego z racji wykonywanego zawodu należy wymagać wysokiego stopnia profesjonalizmu i staranności w dbałości o interesy stron, które reprezentuje, mógł skorzystać z pomocy substytuta do terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Ponadto w sytuacji, gdy pełnomocnik stwierdził, że nie jest w stanie samodzielnie sporządzić i złożyć wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, a nie jest możliwe udzielenie substytucji, mógł poinformować o tym fakcie skarżących i zwrócić się o samodzielne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie, który dla jego sporządzenia nie wymaga zachowania szczególnych wymogów formalnych. Wreszcie, nic nie stało na przeszkodzie, ażeby wniosek taki, po uprzednim ustaleniu stanu sprawy złożył któryś z pracowników kancelarii, prowadzonej w formie spółki partnerskiej. Poza tym, gdyby pełnomocnik należycie dbał o interesy skarżących to, biorąc pod uwagę wskazany w zaświadczeniu lekarskim przewidywany termin zdolności do stawienia się na wezwanie - 27 czerwca 2016 r. oraz brak przedłożenia kolejnego zaświadczenia lekarskiego poświadczającego, że ze względu na stan zdrowia nie był w stanie wykonywać swych obowiązków w kolejnych dniach, skontaktowałby się telefonicznie bądź drogą elektroniczną z sądem, celem uzyskania informacji o sprawie, a przede wszystkim ustalenia, czy jego wniosek o odroczenie rozprawy złożony zresztą drogą emailową, został uwzględniony przez skład orzekający. Sąd podniósł także, że pełnomocnik skarżących już w dniu 22 czerwca 2016 r. dysponował zaświadczeniem lekarskim i wysoce ryzykownym z jego strony i zarazem nieodpowiedzialnym było czekanie do ostatniej chwili z przekazaniem sądowi informacji o własnej chorobie wraz z wnioskiem o odroczenie terminu rozprawy. Sąd zaznaczył, że rozprawa w tej sprawie trwała od godziny 9:30 do godziny 9:45, zaś email pełnomocnika skarżących został załączony do akt sądowych o godzinie 9:50, kiedy to sąd zdążył już zamknąć rozprawę i ogłosić wyrok w sprawie.

Podsumowując wskazane powody, dla których pełnomocnik skarżących nie złożył wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w terminie Sąd uznał, że nie miały one charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane żadną przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Tym samym - w ocenie Sądu - pełnomocnik nie wskazał okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Zarzucili:

1. naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż przepis ten wymaga udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy art. 87 § 2 P.p.s.a, który wymaga jedynie uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu;
2. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na tym jakoby pełnomocnik nie skontaktował się z sądem celem uzyskania informacji o sprawie, a w szczególności ustalenia czy jego wniosek o odroczenie rozprawy został uwzględniony przez skład orzekający w sytuacji gdy pełnomocnik w ciągu kilku dni od dnia ustania choroby zwrócił się z przedmiotowym pytaniem do sekretariatu sądu wskutek czego złożył przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na mocy art. 86 § 1 P.p.s.a., przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest w sytuacji, gdy uchybienie to nie było przez stronę zawinione. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na stronie, która występuje z wnioskiem o przywrócenie terminu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a. Zaznaczyć należy, iż kryterium braku winy, jako przesłanki możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Strona winna przy tym wykazać, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

W niniejszej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Argumentacja Sądu pierwszej instancji w tym względzie jest również zasadna. Skarżący reprezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy dokonywaniu czynności procesowych.

Uznać należy, że zachowanie pełnomocnika w niniejszej sprawie nie jest przejawem dołożenia należytej staranności i największego w danych okolicznościach wysiłku w prowadzeniu spraw swych mocodawców, które to okoliczności uzasadniałyby przywrócenie terminu. Ani bowiem we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ani w niniejszym zażaleniu, nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu, okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.

Odnotować należy, że z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 czerwca 2016 r. wynika, że pełnomocnik nie może się stawić w dniu 22 czerwca 2016 r. w SR w Krakowie oraz SR dla Łodzi-Śródmieścia oraz w dniu 24 czerwca 2016 r. w SR dla Łodzi-Śródmieścia i WSA w Łodzi. Z nadesłanego zaświadczenia wynika, że dzień 27 czerwca 2016 r. jest przewidywanym terminem zdolności do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie. Przedstawione zaświadczenie lekarskie nie stanowi dostatecznego uprawdopodobnienia wniosku o przywrócenie terminu. Z dokumentu tego nie można wyprowadzić wniosku, że choroba uniemożliwiła pełnomocnikowi podjęcie jakichkolwiek działań, które zmierzałyby do dochowania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w tym czynności faktycznych, np. telefonicznego poinformowania mocodawców o swojej chorobie, którzy osobiście mogli złożyć taki wniosek, czy ustanowienie substytuta, który złożyłby wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Słuszne jest również spostrzeżenie Sądu pierwszej instancji, że nic nie stało na przeszkodzie, aby taki wniosek, po uprzednim ustaleniu stanu sprawy, złożył któryś z pracowników kancelarii. Zwolnienie lekarskie nie zwalnia bowiem profesjonalnego pełnomocnika z obowiązku dbałości o dochowanie terminów procesowych. Trzeba także podkreślić, że profesjonalny pełnomocnik świadomy skutków, jakie niesie za sobą niedochowanie terminu, powinien był ustalić telefonicznie bądź mailowo, czy jego wniosek o odroczenie rozprawy został uwzględniony w terminie otwartym na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, tym bardziej, że jak wyżej wskazano przewidywanym terminem zdolności do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie był dzień 27 czerwca 2016 r.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego skarżącego z jego pełnomocnikiem, nie jest zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że działania pełnomocnika obciążają mocodawcę, który ponosi skutki tych działań i zaniechań (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 1008/07; postanowienie NSA z 2 września 2014 r., sygn. akt II OZ 813/14).

W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.