Postanowienie NSA z 20 kwietnia 2016 r., I OZ 382/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 228/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Elżbieta Kremer przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 228/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku M. W., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. odmówiono M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wnioskami z dnia 30 lipca 2015 r. i 3 sierpnia 2015 r. skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podała, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, gdyż w czerwcu 2015 r. wraz z mężem skorzystali z odpłatnego turnusu rehabilitacyjnym dla osób niepełnosprawnych i z tego tytułu poniosła opłatę w wysokości 3.051 zł. Konieczność pobytu w ośrodku rehabilitacyjno – wypoczynkowym potwierdził Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Dębicy, który pozytywnie rozpatrzył wniosek skarżącej o dofinansowanie rehabilitacji, jednakże z uwagi na brak funduszy nie był w stanie jej sfinansować. Wobec powyższego skarżąca była zmuszona opłacić turnus z własnych środków i w chwili obecnej nie jest w stanie wygospodarować żadnej kwoty na pokrycie kosztów sądowych oraz opłacenie zawodowego pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżąca występując z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy domaga się zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 21 maja 2015 r. Wobec powyższego złożony wniosek podlegał rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a.

Zdaniem Sądu I instancji analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za zmianą postanowienia dnia 21 maja 2015 r. i przyznaniem M. W. prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie zanegował stanowiska skarżącej, że wydatki poczynione na rehabilitację osoby niepełnosprawnej mają co do zasady pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z zainicjowaną sprawą sądowoadministracyjną. Niemniej skarżąca nie wykazała, aby na skutek uiszczenia z tego tytułu opłaty w wysokości 3.051 zł pozbawiona została środków pieniężnych i obecnie nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Tym bardziej, że zarówno w obecnej sprawie, jak i innych sprawach zainicjowanych jej skargą, M. W. konsekwentnie twierdzi, że nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych, natomiast uiszczenie przez nią opłaty w kwocie 3.051 zł oznacza, że w istocie albo pewne oszczędności posiadała, albo była w stanie je poczynić. Okoliczność ta, zdaniem Sądu I instancji, budzi wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz jej zdolności płatniczych, a co za tym idzie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. W., domagając się jego uchylenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i Naczelnego Sądu Administracyjnego, stąd zasadnie Sąd I instancji zastosował przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Orzeczenie to należy bowiem do tzw. postanowień niekończących postępowanie w sprawie, które mogą być uchylone lub zmienione na wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. W takiej sytuacji skarżąca powinna wykazać, że jej sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu, gdyż ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy zmierza w istocie do weryfikacji poprzednich orzeczeń.

W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że ze złożonego przez skarżącą wniosku nie wynika, aby jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Sąd zobowiązany był ustalić, jaka była sytuacja materialna skarżącej w dacie wydania wcześniejszych orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowane stanowisko. Biorąc pod uwagę stały miesięczny dochód skarżącej i jej męża w kwocie 3.094 zł, stwierdzić należy, że przy racjonalnym gospodarowaniu umożliwia on partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Ponoszone koszty związane z rehabilitacją nie stanowią natomiast przesłanki do zmiany postanowienia z dnia 21 maja 2015 r. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, z uwzględnieniem zmiany okoliczności sprawy, o których mowa w art. 165 P.p.s.a. Sąd I instancji zasadnie zatem wywiódł, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.