Postanowienie NSA z 31 sierpnia 2022 r., I OZ 385/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K. S. i I. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1526/19 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej K. S.

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1526/19

Skład

Sędzia NSA Iwona Bogucka przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skarg K. S. i I. S. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 10 maja 2019 r. nr DO-4-6613-288-AD/16 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenia.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 sierpnia 2020 r., I SA/Wa 1526/19, oddalił skargi K. S. (dalej: skarżący) i I. S. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 10 maja 2019 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego – adw. T. K. w dniu 19 października 2020 r. (zpo – k. 104) oraz skarżącej w dniu 12 października 2020 r. (zpo – k.103).

W dniu 13 listopada 2020 r. (k.105) skarżący reprezentowany przez ww. pełnomocnika wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Zarządzeniem z 24 listopada 2020 r. wezwano ww. pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej skarżącego z 13 listopada 2020 r. przez uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz nadesłania wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy w 6 egzemplarzach – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 22 marca 2021 r. (k.118). Powyższe braki nie zostały uzupełnione.

Z tego powodu postanowieniem z 18 maja 2021 r., I SA/Wa 1526/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną skarżącego. Postanowienie Sądu zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 19 lipca 2021 r. (k-171).

Pismem z 10 lipca 2021 r. (k.141), nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 20 lipca 2021 r., skarżąca wniosła osobiście sporządzone i podpisane zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, z powodu których sąd odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną przez adw. T. K. Pismem z 26 lipca 2021 r. (k.172) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi kasacyjnej wskazując, że jego wniosek spowodowany jest faktem, że w dniu 18 maja 2021 r. Sąd odrzucił jego skargę kasacyjną wobec nieuzupełnienia w zakreślonym terminie jej braków formalnych przez pełnomocnika skarżącego. Podkreślił ponadto, że jego pełnomocnik otrzymał przedmiotowe postanowienie w dniu 19 lipca 2021 r. jednocześnie informując skarżącego o tym fakcie, a tym samym to od tej daty biegnie dla skarżącego termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, do których uchybienia doszło bez winy skarżącego. Jednocześnie z wnioskiem zostały uzupełnione ww. braki formalne i fiskalne skargi kasacyjnej.

Postanowieniami z 24 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, I SA/Wa 1526/19:

1. odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej skarżącego wyjaśniając, że skoro skarga kasacyjna nie została wniesiona przez skarżącą i nie do niej skierowane było wezwanie do jej uzupełnienia, to tym samym uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez skarżącą nie miało miejsca, a jej wniosek o przywrócenie terminu do ich uzupełnienia jest niedopuszczalny;
2. odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej skarżącego wskazując, że skarżąca w dniu 13 lipca 2021 r. otrzymała odpis postanowienia z 18 maja 2021 r. wraz z informacją o przysługującym prawie wniesienia zażalenia i trybie jego wniesienia, pomimo jednak otrzymanego pouczenia zażalenie zostało sporządzone przez skarżącą osobiście, a skarżąca nie jest którymkolwiek z podmiotów powołanych w art. 194 § 4 p.p.s.a.

Postanowieniem z 29 grudnia 2021 r., I SA/Wa 1526/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony bowiem nie wykazał on szczegółowo przesłanek wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi kasacyjnej przez uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz nadesłanie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy w 6 egzemplarzach. Wnioskodawca co prawda wskazał we wniosku, że nieuzupełnienie braków formalnych i fiskalnych nastąpiło z winy profesjonalnego pełnomocnika, jednakże nie wskazał, co było przyczyną nieuzupełnienia tych braków przez pełnomocnika. W ocenie Sądu I instancji fakt wskazania przez skarżącego, że to jego pełnomocnik będący adwokatem, a nie on, uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi kasacyjnej, nie zwalnia go od terminowego wykonywania zarządzeń Sądu i nie chroni od negatywnych skutków ich niewykonywania. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę do przywrócenia terminu. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Mając na uwadze powyższe wymogi Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności, na które powołuje się skarżący nie mogą stanowić pozytywnej przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi kasacyjnej.

Pismem z 14 marca 2022 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia stanowi swojego rodzaju "kuriozum" a dla niej jako osoby pokrzywdzonej jest nie do przyjęcia. Zdaniem skarżącej skarżący spełnił wymóg w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika ufając, że pełnomocnik posiadając stosowną wiedzę prawną będzie działał w jego interesie, będzie pilnował terminów spraw za co przecież otrzymał stosowne wynagrodzenie. Skarżąca podniosła, że skarżący nie otrzymał żadnej informacji od pełnomocnika o żądaniu WSA. Nie ulega zaś wątpliwości, że osoba posiadająca rozległą wiedzę prawną i stosowne uprawnienia do wykonywania zawodu adwokata była w pełni świadoma ujemnych skutków, jeśli nie spełni w określonym terminie wymogów WSA do czego się zobowiązał, przyjmując do prowadzenia sprawę skarżącego. Skarżąca nie podzieliła stanowiska Sądu, że pomimo profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia sprawy nie zwalnia to skarżącego od terminowego wykonywania zarządzeń Sądu i nie chroni go od negatywnych skutków ich niewykonywania. Skarżąca podała również, że kiedy wpłynęła do niej informacja z Sądu o zaistniałej sytuacji, niezwłocznie próbowała się skontaktować telefonicznie ze skarżącym, ale bezskutecznie. Wówczas zadzwoniła do kancelarii pełnomocnika, prosząc o wyjaśnienie powodu, dla którego nie odpowiedział w terminie na wezwanie Sądu. Pełnomocnik obiecał, że złoży wniosek do Sądu o przywrócenie terminu, ale "jak widać, był mało przekonujący".

Pismem z 21 marca 2022 r. (data nadania) również skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych jego skargi kasacyjnej. Sądowi I instancji zarzucono, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do uzupełniania braków formalnych skargi kasacyjnej złożonej przez niego w niniejszym postępowaniu za pośrednictwem pełnomocnika. Wyjaśniono, że pełnomocnik skarżącego po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przesłał na numer telefonu, którym posługuje się i którym posługiwał się skarżący w lipcu 2021 r. zdjęcie zarządzenia Sądu za pośrednictwem korespondencji MMS. Pełnomocnik skorzystał z tego sposobu komunikacji ze skarżącym dla uniknięcia jakichkolwiek nieścisłości w przekazywaniu skarżącemu danych numeru rachunku bankowego i oznaczania sprawy do opłaty od skargi kasacyjnej. Wcześniej pełnomocnik skarżącego z takiego sposobu komunikacji ze skarżącym nie korzystał, a skarżący nie informował go o braku możliwości odczytywania w jego aparacie telefonicznym korespondencji MMS. Dopiero w miesiącu listopadzie 2021 r. skarżący poinformował pełnomocnika o tym, że posługuje się tak starym modelem telefonu, który nie pozwała na odbierania korespondencji MMS i co za tym idzie nie miał możliwości zapoznania się z korespondencją MMS przesłaną mu przez pełnomocnika w lipcu 2021 r. Dopiero wtedy pełnomocnik skarżącego dowiedział się od skarżącego, że telefon skarżącego nie obsługuje korespondencji MMS, co jest sytuacją praktycznie niespotykaną przy obecnym poziomie zawansowania technologicznego aparatów telefonicznych, będących w powszechnym użyciu. Bezzwłocznie braki formalne skargi kasacyjnej zostały uzupełnione przez skarżącego. W ocenie pełnomocnika skarżącego nie ma w tym zakresie zawinienia ani po stronie pełnomocnika, ani po stronie skarżącego, a cała sytuacja jest efektem nieprozumienia pomiędzy tymi osobami i brakiem wiedzy, że skarżący posługuje się na aparatem telefonicznym, który nie posiada funkcji odczytu MMS. Nie ma ani po stronie pełnomocnika, ani po stronie samego skarżącego również jakichkolwiek elementów niedbalstwa, które uzasadniałyby odmowę przywrócenie skarżącemu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej.

W piśmie procesowym z 25 sierpnia 2022 r. skarżąca podała, że została pozbawiona prawa do własnego domu i mimo wieloletnich zabiegów nie uzyskała pomocy ze strony Państwa. Skutki przestępczych działań organów są dla jej rodziny tragiczne i jedynym rozwiązaniem obecnie byłoby szybkie uzyskanie od Skarbu Państwa odszkodowania w postępowaniu pozasądowym i zakup mieszkania, w zamian za rezygnację z dalszych starań o wywłaszczoną nieruchomość. Do pisma dołączono kopie korespondencji z Wojewodą Świętokrzyskim, Ministrem Sprawiedliwości, Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, Helsińską Fundacją Praw Człowieka, kopie zdjęć nieruchomości oraz kopie pism kierowanych do sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie.

Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Wszelkie braki, niedoskonałości bądź uchybienia w tym zakresie obciążają pełnomocnika i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla wadliwego bądź nieterminowego dokonywania czynności procesowych. W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez stronę postępowania do dokonania czynności (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda; op. cit., s. 445). Za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu – w szczególności przez pełnomocnika procesowego (por. J. Gudowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 2006, t. 1, s. 240, uw. 8 oraz cytowane tam orzecznictwo). Tym samym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika (m.in. postanowienia NSA z: 18 października 2007 r., I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., I OZ 465/10; 19 sierpnia 2010 r., I FZ 133/10; 10 czerwca 2011 r., I OZ 408/11). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciąży ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży natomiast obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej. W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Natomiast zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest obowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zatem na pełnomocniku, będącym profesjonalistą, spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W zakresie czynności przed organami, których postępowanie opiera się na przepisach prawa, na profesjonalnym pełnomocniku jakim jest adwokat ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowości i prawidłowości dokonywanych czynności procesowych bądź innych wynikających z przepisów proceduralnych ustaw. W sytuacjach gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw. Wskazania również wymaga, że skarga kasacyjna jest pismem, które powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Od profesjonalnych podmiotów należy zaś oczekiwać, że będą wiedziały w jaki sposób dochować wymaganych procedur w postępowaniu wszczętym skargą kasacyjną. Konieczność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz złożenia oświadczenia o rozpoznaniu sprawy na rozprawie albo zrzeczeniu się rozprawy i dołączenie odpisów takiego oświadczenia nie jest okolicznością nie do przewidzenia dla profesjonalnego pełnomocnika, bowiem takie są wymogi skargi kasacyjnej (vide: art. 176 § 2 p.p.s.a.; art. 199 i art. 220 p.p.s.a.) oraz pism procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym (vide: art. 47 § 1 p.p.s.a.), o których profesjonalny pełnomocnik, jakim z pewnością jest adwokat, powinien wiedzieć.

Przypomnieć także należy, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Tym samym wyjaśnienia pełnomocnika, że po otrzymaniu wezwania z Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przesłał na numer telefonu, którym posługuje i posługiwał się skarżący w lipcu 2021 r. zdjęcie zarządzenia Sądu za pośrednictwem korespondencji MMS, a cała sytuacja jest efektem nieprozumienia pomiędzy pełnomocnikiem skarżącego a skarżącym i brakiem wiedzy, że skarżący posługuje się na aparatem telefonicznym, który nie posiada funkcji odczytu MMS w żaden sposób nie świadczą o dochowaniu należytej staranności przez profesjonalnego pełnomocnika. W świetle powyżej wskazanych wywodów, bez znaczenia jest także okoliczność, że wcześniej pełnomocnik skarżącego nie korzystał z takiego sposobu komunikacji ze skarżącym, a skarżący nie informował pełnomocnika o braku możliwości odczytywania w aparacie telefonicznym korespondencji MMS. Profesjonalny pełnomocnik, świadomy negatywnych dla strony skutków niedopełnienia obowiązków nałożonych przez Sąd, winien wykazać więcej staranności, np. przez zatelefonowanie do mocodawcy celem upewnienia się, że otrzymał wiadomość MMS informującą o wezwaniach Sądu.

Również okoliczności podniesione w zażaleniu wniesionym przez skarżącą nie mogły zostać uwzględnione, albowiem w istocie stanowią zarzuty w stosunku do pełnomocnika skarżącego.

Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafną ocenę Sądu I instancji, że przywołane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie dostarczały dostatecznych podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.