Postanowienie NSA z 3 czerwca 2011 r., I OZ 386/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 22/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] marca 2010r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu podniesiono, że w dniu [...] stycznia 2011 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku wskazał, że jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł (1/5 etatu). Ze względu na stan zdrowia nie jest zatrudniony na pełnym etacie. R. W. podał, że choruje między innymi na nadciśnienie tętnicze, choroby serca oraz neurologiczne. Skarżący podniósł również, że opiekuje się chorą matką, która ma [...] lata i wspomaga go finansowo w miarę możliwości, gdyż jej opieka lekarska jest kosztowna. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych.

Na moc zarządzenia z dnia 7 lutego 2011 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni poprzez określenie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, wywóz nieczystości, telefon, wyżywienie, zakup odzieży i środków czystości, zakup leków itp.), udokumentowanie stosownymi fakturami, paragonami lub dowodami wpłat wydatków z tytułu czynszu, mediów, zakup leków, udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego matkę oraz wskazania w jakiej wysokości matka ponosi opłaty związane z utrzymaniem i z jakiego tytułu, wskazanie do kogo należy lokal mieszkalny (budynek), w którym zamieszkuje oraz podanie, czy osoba ta ponosi opłaty związane z jego utrzymaniem, a jeżeli tak, to z jakiego tytułu.

Z uwagi na fakt, iż skarżący nie podjął korespondencji zawierającej w/w wezwanie w przepisanym terminie, została ona zwrócona do Sądu Wojewódzkiego, a następnie uzna za doręczoną i pozostawiona w aktach niniejszej sprawy.

Argumentując odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie Sąd Wojewódzki uznał, iż R. W., wnioskując o przyznanie prawa pomocy, nałożył na siebie obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W świetle art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a., Przewodniczący Wydziału uznając, że przedstawione przez wnioskodawcę dane są niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wezwał go do złożenia, w zakreślonym terminie, dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność złożonego wniosku.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżący, pomimo tego wezwania, nie przedstawił okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Nie przedłożył przy tym jakichkolwiek dokumentów źródłowych dotyczących wysokości dochodów matki, którą się opiekuje. Nie wykazał, w jakiej wysokości ponosi ona opłaty związane z jego utrzymaniem i z jakiego tytułu. Ponadto nie określił miesięcznej wysokości wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Również nie wskazał, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje oraz nie podał, czy osoba ta ponosi opłaty związane z jego utrzymaniem. Tym samym nie udowodnił, iż złożony przez niego wniosek zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżając powyższe postanowienie w całości R. W. podniósł, że nie otrzymał skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również nie otrzymał żadnego awiza. W jego ocenie w przeszłości również zdarzało się, że nie otrzymywał adresowanej do niego korespondencji.

Zakwestionował także zarzut, że nie przedłożył dokumentów źródłowych dotyczących dochodów jego matki. W jego ocenie żądanie od [...] letniej kobiety potwierdzenia wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów oraz wskazywanie jej podstawy tego żądania, byłoby bardzo stresujące, co ze względu na stan zdrowia matki skarżącego jest niewskazane. Niemożliwym – w odczuciu skarżącego - jest również udowodnienie, że jego matka wymaga pomocy. Odnosząc się do stanu swojego zdrowia skarżący wskazał, ze ostatnio chorował i przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia [...] października 2010 r. do [...] kwietnia 2011 r.

Zaznaczył również, że udokumentowanie utrzymania lokalu mieszkalnego przez synów i żonę jest niemożliwe, gdyż lokal ten został przyznany w 1981 r. jako tzw. mieszkanie zakładowe i automatycznie wszystkie opłaty związane z jego eksploatacją są wystawiane imiennie na skarżącego. Jego synowie również nie mogą udzielić niezbędnego wsparcia, gdyż mają własne rodziny oraz znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący nie może również liczyć na pomoc żony, z którą od 1995 r. pozostaje w separacji.

Skarżący stwierdził również, że z uwagi na swój stan zdrowia, nie może podjąć pracy na cały etat. Dotychczas nie gromadził dowodów zakupu lekarstw, gdyż nie przypuszczał, że mogą one być kiedyś potrzebne do udowodnienia wydatków związanych z jego chorobami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.

Podnieść przy tym należy, iż podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę. Powinna to być informacja kompletna, umożliwiająca ocenę realnej sytuacji majątkowej strony. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających za zasadnością wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uprawniony jest jedynie, zgodnie z przepisem art. 255 P.p.s.a., do żądania dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go do uzupełnienia złożonego wniosku i przedstawienia dokumentów związanych z jego sytuacją majątkową. Skarżący nie wykonał zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, uchylając się od współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione.

Niewątpliwie dokumenty do których złożenia został wezwany uwidoczniłyby jego sytuację majątkową. Ich uzyskanie nie wymaga także nadmiernego wysiłku. Wszelkiego rodzaju rachunki za czynsz, wodę, prąd, gaz, czy usługi telekomunikacyjne zwykle rozliczane są co miesiąc. Nie trudno również uzyskać rachunki z tytułu zakupu produktów żywnościowych, czy też lekarstw. Brak również podstawy aby uznać, że skarżący nie mógłby wykazać, kto jest właścicielem lokalu w którym zamieszkuje, jak również przedstawić zaświadczenie o uzyskiwanych przez siebie dochodach.

Nie zasługuje także na aprobatę twierdzenie, że żądanie zaświadczenia o dochodach matki skarżącego jest bezpodstawne. Z treści bowiem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że R. W. znajduje się na utrzymaniu matki, która, ze względu na swój stan zdrowia, pozostaje pod jego opieką. Powyższe informacje przemawiają za uznaniem, że tworzy ze swoją matką wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, również dochód przez nią uzyskiwany należy wziąć pod uwagę przy badaniu zdolności majątkowej skarżącego.

R. W. jednocześnie wnioskując o przyznanie prawa pomocy musi sam zdecydować, czy przedstawi Sądowi swój rzeczywisty stan majątkowy, nawet, jeżeli wiązałoby się to z narażeniem członków jego rodziny na pewne niedogodności. Wszak wyłącznie rzetelnie udokumentowana sytuacja finansowa wnioskodawcy może stanowić podstawę rozważenia, czy zasługuje on na udzielnie pomocy Państwa we wnioskowanej formie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak także podstaw, aby uwzględnić zarzut dotyczący niedoręczenia skarżącemu wezwania do uzupełnienia złożonego przez niego wniosku o przyznania prawa pomocy, jak również niepozostawiania awiza informującego go próbie doręczenia w/w korespondencji.

W niniejszym przypadku dokonano doręczenia zgodnie z art. 73 P.p.s.a. W świetle powołanego przepisu w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a. (m. in. adresatowi osobiście, czy też dorosłemu domownikowi, ewentualnie administracji domu albo dozorcy), pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Zawiadomienie umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Niepodjęcie pisma w w/w siedmiodniowym terminie skutkuje pozostawieniem powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. W sytuacji zaś, gdy korespondencja nie zostania odebrana przez adresata przed upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia złożenia jej w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, uznaje się ją za doręczoną i pozostawia w aktach ze skutkiem doręczenia. W świetle powyższego – pomimo tego, że fizycznie korespondencja znajduje się w aktach sądowoadministracyjnych - uznaje się, że została ona skutecznie doręczona adresatowi. Tego rodzaju sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Sąd I instancji zasadnie nie stwierdził przy tym, żeby powołane wezwanie nie zostało doręczone zgodnie z przepisami regulującymi tę formę doręczenia zarówno w ustawie – Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi jak również nie pozostającymi z nimi w sprzeczności przepisami ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277).

Nie ulega przy tym również wątpliwości, że skuteczność doręczenia dokonanego w trybie art. 73 P.p.s.a. zależy od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. Jak wynika z akt sądowych, na formularzu potwierdzenia odbioru przesyłki adresowanej do skarżącego zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy zakreślono, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej umieszczono w skrzynce oddawczej. Wobec powyższego przyjąć należało, iż w tym miejscu zawiadomienia zostały pozostawione. Powyższe odpowiada dyspozycji art. 73 P.p.s.a., a zatem Sąd I instancji mógł zastosować fikcję prawną doręczenia, o której mowa w tym przepisie.

W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.