Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 751/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił S. S. przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego (na remont i odbudowę domu zniszczonego podczas powodzi w maju i czerwcu 2010 r.)
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że dokonana na podstawie kryterium jakim jest przepis art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. ocena aktualnej sytuacji finansowej S. S. nie prowadzi do uznania zasadności jej wniosku o przyznanie profesjonalnej pomocy prawnej w postaci ustanowienia adwokata. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca faktycznie nie wykazała, że nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru i by związane z tym jednorazowe koszty skutkowały uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania i wiązały się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. wyżywienia, kosztów leczenia, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu/mieszkania. Powyższa teza znajduje uzasadnienie w dokonanych przez Sąd ustaleniach. Wynika z nich, że suma wszystkich wyszczególnionych przez wnioskodawczynię wydatków nie wyczerpuje jej dochodów; bowiem odejmując od kwoty 800 – 880 zł pozostającej po spłacie comiesięcznych zobowiązań finansowych wydatki na zakup żywności, leczenie i telefon, do jej dyspozycji pozostaje kwota ok. 400 zł., dostatecznie wystarczająca do wygospodarowania w toku sprawy niezbędnych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru (zwłaszcza wobec braku obciążeń z tytułu kosztów sądowych).
Sąd stwierdził, że wprawdzie skarżąca wskazała liczne zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów, jednakże te, jeśli zostały zaciągnięte na pokrycie potrzeb nieudowodnionych przez skarżącą, wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych. Wyjątki w tym zakresie mogą uzasadniać szczególne okoliczności życiowe osoby wnioskującej, niemniej muszą one zostać wykazane i uzasadnione. Samo stwierdzenie skarżącej, że przeznacza zapożyczone kwoty na leczenie chorej córki nie wystarcza, skoro stwierdzenia tego skarżąca nie poparła żadnymi dokumentami. Ponadto oświadczenia skarżącej co do zobowiązań kredytowych są rozbieżne, tj. opiewają na różne kwoty. Powyższe nasuwa wątpliwości co do prawdziwości podanych informacji i rzetelności skarżącej w zakresie wykazania niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej. Wątpliwości te potwierdza także kwota zaciągniętych kredytów, w kontekście zdolności kredytowej skarżącej, która zapewne przed ich udzieleniem była badana i wskazywała na możliwość ich spłaty. Kwestionowalne jest również twierdzenie skarżącej o samodzielnym gospodarowaniu, skoro wg podanych informacji, jest osobą niepełnosprawną, podczas gdy zamieszkuje z synem i jego rodziną. Skarżąca ani w formularzu PPF, ani w odpowiedzi na wezwanie Sądu ani tez w sprzeciwie nie wykazuje wydatków związanych z utrzymaniem domu, opłatami za media. Pośrednio wskazuje to na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z rodziną syna. Zdaniem Sądu jej sytuacja materialno – bytowa nie spełnia kryterium zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, a rodzaj i wysokość ponoszonych przez nią wydatków obliguje ją do samodzielnego wygospodarowania środków na ustanowienie pełnomocnika.
Zdaniem Sądu, tym samym skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena żądania skarżącego dokonana na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, dodatkowym oświadczeniu oraz w złożonych dokumentach, mimo odwoływania się przez niego do trudnej sytuacji finansowej nie potwierdziła zagrożenia dla jego koniecznego utrzymania. W żaden sposób nie wykazała skarżąca, na czym miałby polegać uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie uzasadnione potrzeby życiowe o charakterze podstawowym pozostałyby niezaspokojone w związku z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. S. podała, że różnica w kwotach zobowiązań kredytowych wzięła się z upływu czasu, naliczonych odsetek i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ponadto stwierdziła, że wykazała, na jakie cele zaciągnęła kredyty (głównie pomoc chorej na stwardnienie rozsiane córce). Podała też, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z synem. Wskazała, że jest osobą schorowaną, ale samodzielną, a jest zmuszona zamieszkiwać u swojej rodziny z tego powodu, że jej dom uległ zniszczeniu. Skarżąca stwierdziła, że nie jest stać ją na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja ta ma charakter szczególnie wyjątkowy i może zostać stosowana jedynie wobec osób o skrajnie trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie profesjonalnej pomocy prawnej.
Skarżąca mająca [...] lata wskazała, że jedynym jej dochodem jest kwota z tytułu emerytury w wysokości 1524 zł brutto miesięcznie oraz że oprócz zniszczonego na skutek powodzi domu nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Skarżąca podała też, że na skutek przebytego udaru jest osobą niepełnosprawną, który to stan w dużym stopniu, w ocenie NSA, może stanowić powód braku rzeczonej przez Sąd I instancji rzetelności oraz spójności w składanych przez nią w niektórych pismach oświadczeniach. Ponadto wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że skarżąca czyni wszelkie starania finansowe związane z pomocą swojej córce, która choruje na przewlekłą chorobę (stwardnienie rozsiane). Złą sytuację majątkową potwierdzają też toczące się wobec niej postępowania egzekucyjne. Biorąc zatem pod uwagę sytuację materialną i życiową S. S., przede wszystkim kwotę dochodu skarżącej, która jest osobą przewlekle chorą i prócz kosztów niezbędnego utrzymania musi ponosić koszty związane z zakupem leków, wizytami u lekarzy oraz rehabilitacją oraz spłatą zaciągniętych na bieżące utrzymanie i leczenie córki kredytów stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do przyznania jej profesjonalnej pomocy prawnej.
Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać S. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.