Postanowienie NSA z 6 maja 2015 r., I OZ 401/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S.

Od orzeczenia

od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 393/14 oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego

Skład

Sędzia NSA Barbara Adamiak

Sprawa

w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

R. S. na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. złożył pisemny wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Barbary Gebel, od rozpoznania sprawy z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.

Skarżący wskazał, że podstawą wyłączenia sędziego WSA Barbary Gebel jest jej zachowanie procesowe jako Przewodniczącego i funkcjonariusza publicznego w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1073/11, podczas jawnego posiedzenia Sądu w dniu 14 stycznia 2015 r. w stosunku do osoby skarżącego. W szczególności podstawę wyłączenia wyżej wskazanego sędziego stanowi prowadzenie sprawy II SA/Sz 1073/11 za pomocą metod imponderabiliów i peerelowskiego pozytywizmu prawnego z okresu reżimu komunistyczno-peerelowskiego.

Sędzia WSA Barbara Gebel w dniu 20 lutego 2015 r. złożyła do akt sprawy oświadczenie, w którym wskazała, że nie istnieją ani przesłanki wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), ani też okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w rozpoznawanej sprawie.

Postanowieniem z 26 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA Barbary Gebel.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego jest gwarancją procesową dla strony, wywodzącą się z zasady obiektywizmu i bezstronności. Przesłanki wymienione art. 18 p.p.s.a. opierają się na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Powiązania te są tego rodzaju, że niezależnie od subiektywnych odczuć osób występujących w sprawie czynią prawdopodobnym przypuszczenie, że rozpoznanie sprawy nie będzie odpowiadało wymogom bezstronności. Z kolei art. 19 p.p.s.a., umożliwia wyłączenie sędziego na wniosek złożony przez sędziego lub stronę, gdy zachodzą w sprawie okoliczności, poza wymienionymi w art. 18 tej ustawy, a które wskazywałyby na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przy czym chodzi tu o jakąkolwiek wątpliwość, ale z zastrzeżeniem, że musi ona uzasadniać wyłączenie sędziego, na podstawie komentowanego przepisu. Zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że z wyjaśnienia złożonego przez sędziego WSA Barbarę Gebel w dniu 20 lutego 2015 r. wynika, że nie istnieją ani przesłanki z art. 18 p.p.s.a. ani też okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, powyższe oświadczenie sędziego i jego prawdziwość nie budzi żadnych wątpliwości, że nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z ugruntowanym poglądem judykatury, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, skoro sędzia, którego dotyczy wniosek, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w ww. przepisach, dające podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, okoliczności przedstawione we wniosku R. S. nie stanowią o konieczności wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego WSA Barbary Gebel. Sformułowania użyte przez skarżącego są przykładem subiektywnych przeświadczeń o braku obiektywizmu ww. sędziego, z powodu niezadowalających stronę czynności podejmowanych przez sędziego, a wynikających z oczekiwań co do sposobu prowadzenia postępowania sądowego w jego sprawach. Wniosek ten, w żadnym fragmencie nie zawiera argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie, co czyni przedmiotowe żądanie niezasadnym.

Sąd pierwszej instancji wskazał, mając na uwadze poglądy judykatury i doktryny prawa, że przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego, albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Strona może zatem zwalczać wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S., podkreślając, że jest ono niezgodne w szczególności z zasadą demokratycznego państwa prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Stosownie zaś do treści art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.

Art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne odczucia strony skarżącej. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych w art. 18 p.p.s.a., czy to określonych w art. 19 p.p.s.a.

Użyte w art. 19 p.p.s.a. określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego. Powinny być to takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w danych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Nie wystarczy więc subiektywne przekonanie, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. oceną, że sędzia ten nieprawidłowo stosuje prawo.

W niniejszej sprawie skarżący uzasadnił wniosek o wyłączenie sędziego tym, że sędzia podczas rozprawy prowadzonej w innej sprawie zachowywał się – w ocenie skarżącego – niewłaściwie.

Jednakże, nie można uznać, że zaszły przesłanki, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego. Przesłanką taką nie jest subiektywne przeświadczenie skarżącego o zasadności złożonego wniosku. Nie jest nią również niezadowolenie skarżącego, odnoszące się do sposobu prowadzenia innego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. Innymi słowy, samo – ewentualne – naruszenie prawa przez sędziego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego. Co więcej, naruszenie przepisów postępowania przez sąd, co do zasady, nie może być poczytane jako celowe działanie wymierzone przeciwko stronie.

Nawet rozstrzygnięcie danej sprawy w sposób odmienny od oczekiwań strony nie stanowią wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziego. Nie można bowiem upatrywać przesłanki wyłączenia sędziego tylko w tym, że ten sam sędzia brał udział w rozpoznawaniu innej sprawy, z której przebiegu skarżący nie była zadowolony.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.