Postanowienie NSA z 29 kwietnia 2016 r., I OZ 402/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1311/15 umarzające postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmawiające M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Iwona Bogucka przewodniczący

Uzasadnienie

Skarżący M. S. wnioskiem z dnia 17 grudnia 2015 r. (data wpływu do Sądu) wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek ten został rozpoznany odmownie postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1311/15.

W dniu 2 lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo stanowiące sprzeciw M. S. od powyższego postanowienia wobec czego utraciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyny posiadany przez niego majątek to mieszkanie o powierzchni 32 m². W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest bezrobotny oraz, że nie przysługuje mu ani renta ani jakikolwiek zasiłek. Nie posiada również żadnych oszczędności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1311/15, umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Sąd stwierdził, że występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał co prawda, że jest osobą bezrobotną i nie pobiera renty, emerytury, ani żadnego zasiłku oraz że nie posiada oszczędności. Sąd podkreślił przy tym, że z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca jest uprawniony do pobierania świadczenia rentowego, jednak go nie pobiera od roku 1998. Zdaniem Sądu okoliczność, że skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia jest jego wyborem. Nie zmienia to jednak faktu, że skarżący uprawnienie takie posiada.

W tych okolicznościach nie można – w ocenie Sądu – uznać, że M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Sąd wskazał, że przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego o niepodejmowaniu przysługującego mu świadczenia pieniężnego. Podkreślono, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.

Sąd wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawca zwolniony jest w niniejszej sprawie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, rozpoznanie wniosku w tym zakresie pozostawało zbędne, a postępowanie w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżący – zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") – z mocy ustawy jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, zasadnie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy strona znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W niniejszej sprawie zasadnie Sąd I instancji wskazał, że M. S. z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty, co oznacza, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Pismem z 16 lipca 2014 r., znajdującym się w aktach administracyjnych, ZUS III Oddział w Warszawie potwierdził, że skarżący ma prawo do renty, lecz jej nie pobiera. Mimo informacji uzyskiwanych z ośrodka pomocy społecznej o możliwości wystąpienia z wnioskiem o ustalenie emerytury, także z tej możliwości nie korzysta.

Wobec tego, mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.