Postanowienie NSA z 10 czerwca 2011 r., I OZ 407/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1869/10 odmawiające J. T. przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. - na skutek wniesionego przez J. T. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 marca 2011 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

W uzasadnieniu podniesiono, że J. T. w dniu [...] lutego 2011 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W powołanym wniosku wskazała, że motywem wystąpienia o przyznanie tego rodzaju pomocy jest stopień skomplikowania sprawy oraz specyfika materii, do których odnosi się prowadzone postępowanie. Wnioskodawczyni stwierdziła również, że nie stać jej na opłacenie zawodowego pełnomocnika. Na formularzu PPF wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a ich źródłem utrzymania są dochody z emerytur w łącznej kwocie [...] zł. Małżonkowie mają przyznany limit dopuszczalnego salda debetowego na wspólnym rachunku bankowym w kwocie [...] złotych. Posiadają ponadto nieruchomości rolne o pow. [...] ha. Z nieruchomości tych, według złożonych w toku postępowania wyjaśnień nie uzyskują obecnie żadnych dochodów. Jak wynika z nadesłanych przy piśmie z dnia [...] marca 2011 r. dokumentów, stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą ok. [...] złotych. Obejmują one: opłaty za usługi telekomunikacyjne ([...] zł), opłaty mieszkaniowe ([...] zł), opłaty za gaz ([...] zł/2 mies.) i opłaty za energię elektryczną ([...] zł/2 mies.). Zgodnie z oświadczeniem, wnioskodawczyni nie posiada oszczędności. Nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.

J. T. podniosła, iż zarówno ona, jak i jej mąż są w podeszłym wieku, co powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się (w tym w szczególności kosztów lekarstw, leczenia i rehabilitacji). Ponadto podkreśliła, że nieruchomość rolna, którą posiadają, nie przynosi żadnych dochodów, co więcej, nie mogą nią swobodnie dysponować, gdyż do 2018 r. znajduje się ona w dzierżawie. Nadto stwierdziła, że wobec obecnej sytuacji na rynku nieruchomości, jakiekolwiek próby jej sprzedaży są z góry skazane na niepowodzenie.

Odmawiając wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy Sąd Wojewódzki stwierdził, iż J. T. nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego posiadane przez J. T. stałe dochody oraz przyznany limit dopuszczalnego salda debetowego na wspólnym rachunku bankowym wskazują, iż dysponuje ona środkami zezwalającymi na pokrycie kosztów ewentualnej profesjonalnej pomocy prawnej bez ryzyka wystąpienia uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i małżonka.

Sąd pokreślił przy tym, iż instytucja prawa pomocy przewidziana ww. przepisami stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Zatem ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały by się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Wnioskodawca musi przy tym jednak wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności, oraz oszczędności osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J. T., która wnosząc o jego uchylenie ponownie wskazała, iż ponosi znaczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Podkreśliła, że z tego względu środki finansowe, którymi faktycznie dysponuje są znacznie niższe od kwoty przyjętej przez Sąd I instancji. Wskazała, że stanowiące jej własność nieruchomości, znajdują się we władaniu osoby trzeciej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia.

Okoliczności, iż skarżąca wraz z mężem uzyskują znaczy stały miesięczny dochód w kwocie około [...] zł netto, są właścicielami nieruchomości lokalowej oraz, że został przyznany im limit debetowy na rachunku bankowym, przemawia za uznaniem, iż J. T. jest w stanie zgromadzić środki niezbędne do opłacenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika.

Prezentowanego stanowiska nie zmienia fakt, iż skarżąca z mężem nie uzyskują żadnego dochodu z nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, której są właścicielami. Ich sytuacja finansowa, przy pominięciu tego składnika ich majątku, również uzasadniałaby odmowę przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie podważa również argument, iż przy rozpoznaniu wniosku J. T. nie wziął on pod uwagę, iż skarżąca i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, które muszą przeznaczać dodatkowe środki na leczenie, lekarstwa i rehabilitację. Przytoczone twierdzenia nie zostały bowiem w żaden sposób udowodnione.

Pomimo wystosowania wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dowodów, w tym do złożenia oświadczenia o wysokości ponoszonych w gospodarstwie domowym stałych wydatków oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających te wydatki, skarżąca przedstawiła jedynie kserokopie rachunków z tytułu eksploatacji mieszkania. J.T. nie przedłożyła natomiast żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że część uzyskiwanego przez nią i jej męża dochodów jest przeznaczana na wskazany w zażaleniu cel. W każdym razie wiek skarżących nie może stanowić wyłącznej przesłanki uzasadniającej tego rodzaju twierdzenie.

W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanej przez nią części. Ponownego podkreślenia wymaga, iż tego rodzaju pomoc jest zarezerwowana dla osób, które znajdują się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej i które, z uwagi na ich ciężką sytuację, nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżąca nie wykazała, iż do tej grupy się kwalifikuje.

Podkreślenia także wymaga, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd administracyjny zobowiązany jest badać wyłącznie stan majątkowy wnioskodawcy, ewentualnie osób tworzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Natomiast okoliczność związana ze stopniem zawiłości sprawy, w toku której złożono tego rodzaju wniosek, nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w tym przedmiocie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.