Postanowienie NSA z 9 czerwca 2010 r., I OZ 409/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1197/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi M. J. na Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie postępowania przed Sądem Rejonowym w G. postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1197/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata/radcy prawnego w sprawie z jego skargi na Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie postępowania przed tym Sądem.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, iż z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie jest w stanie, bez uszczerbku finansowego koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, ponieść kosztów sądowych, wskazując jednocześnie na wcześniejsze wykonywanie bezinteresownie szereg różnych prac na rzecz Skarbu Państwa, z dziedziny robót geodezyjnych, które może udokumentować. Obecnie ograniczył prowadzoną działalność gospodarczą, a ponadto przedstawił koszty, które ponosi z tytułu "egzekwowanych spraw", stanowiących konsekwencje niewykonania umów na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych, a będących wynikiem wypadku samochodowego, któremu uległ w dniu 11 lutego 2002 r. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, mieszka w domu o powierzchni 190 m² oraz nie posiada żadnych innych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych. Źródłem utrzymania małżonków jest renta skarżącego w wysokości [...] zł, a także wynagrodzenie żony w kwocie [...] zł, natomiast działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego przynosi tylko straty. Dodatkowo razem z żoną spłacają kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi [...] CHF, a nadto ponoszą wraz z żoną koszty egzekucji komorniczej prowadzonej z majątku małżonków.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 11 stycznia 2010 r., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, o inne dokumenty obrazujące sytuację materialną jak również ponoszone koszty skarżący oświadczył, iż: 1. razem z żoną nie posiada żadnych rachunków bankowych, kont oraz lokat dewizowych, 2. zaciągnął kredyty bankowe celem uregulowania zaległości finansowych wynikających z prowadzonej działalności handlowej oraz ograniczeń w prowadzonej działalności gospodarczej tj. niezrealizowania w terminie kilku dużych robót geodezyjnych zleconych przez Agencję Nieruchomości Rolnych O.T. w S. oraz poniesienie w trakcie prac kosztów w wysokości [...] zł, nieterminowej zapłata wynagrodzenia przez w/w Agencję za wykonanie innych prac geodezyjnych i niedotrzymanie terminu zapłaty kwoty [...] zł z powodu opóźnień w realizacji 5 umów, które dodatkowo są powodem kilku egzekucji komorniczych, których rata potrąceń wynosi [...] zł, 3. prowadzona w bardzo małym rozmiarze działalność usług geodezyjnych, dotyczy sporadycznych zleceń realizowanych tylko dla sąsiadów i znajomych.

Dokumentując wydatki na utrzymanie domu skarżący przedłożył:

• faktury VAT za Internet w miesiącach od kwietnia do lipca 2009 r. na sumę około 137,7 zł miesięcznie, które dotyczyły nieruchomości położonej przy ul. [...]; dowód wpłaty za wywóz śmieci na kwotę 100 zł uiszczoną w czerwcu 2009 r.; pięć dowodów wpłat za gaz dotyczących jednego rachunku z dnia 1 kwietnia 2008 r. na łączną kwotę 5.216,01 zł, uiszczonych w okresie od stycznia do maja 2009 r.; faktury VAT za energię elektryczną na kwotę około 130 zł miesięcznie wystawione na nieruchomości skarżącego przy ul. [...] w N.,
• wezwanie do zapłaty na kwotę 834, 60 zł za przekształcenie gruntu w 2009 r. oraz upomnienie dotyczące zapłaty podatku od nieruchomości położonych w N. przy ul. [...] oraz przy ul. [...],
• zeznanie podatkowe za 2008 r., w którym wskazano, że żona skarżącego oprócz wynagrodzenia za pracę osiągnęła też dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług geodezyjnych i handlu w wysokości [...] zł, a działalność prowadzona jest w N. przy ul. [...], natomiast skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług geodezyjnych poniósł stratę w wysokości [...] zł,
• wezwania z Banku do zapłaty zaległości w spłacie rat kredytu ([...]), a także wyciąg z rachunku ([...]) wskazujące na zadłużenie skarżącego powstałe w konsekwencji nie wywiązywania się z terminowej spłaty rat kredytowych.

M. J. załączył ponadto oświadczenia: brata, brata żony oraz syna, zamieszkującego pod tym samym adresem ul. [...] – potwierdzające, że w/w osoby wspierają go finansowo, nie wskazując przy tym konkretnych kwot pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie mając za podstawę regulację art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz szczególny i wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący wybiórczo prezentuje dokumentację, a udzielane informacje były częściowo wzajemnie sprzeczne oraz niepełne, co powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego.

Po pierwsze, Sąd wskazał, iż skarżący uzyskuje wraz z żoną stały dochód w wysokości [...] zł (miesięcznie) z tytułu renty oraz wynagrodzenia za pracę zaś prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty. Natomiast z przedłożonego zeznania podatkowego za 2008 r. wynika, że żona wnioskodawcy również prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych i handlu z tytułu której uzyskała w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł (przy przychodzie [...] zł), co zostało pominięte przez skarżącego w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu.

Po wtóre skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną, jednakże syn skarżącego w oświadczeniu o dobrowolnej pomocy finansowej udzielanej rodzicom, wskazał ten sam adres zamieszkania tj. N. ul. [...]. Co więcej, również pomoc finansowa ze strony rodziny została pominięta w rubryce nr 10 urzędowego formularza PPF.

Ponadto M. J. wskazując na stan majątkowy oświadczył, że posiada wraz z żoną dom o powierzchni 190 m² położony w N. przy ul. [...], natomiast z upomnienia Burmistrza N. wynika, iż skarżący jest zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości położonej w N. przy ulicy [...] oraz przy ul. [...]. Z kolei wystawione na skarżącego faktury VAT za energię elektryczną, mające dokumentować jego wydatki poniesione na utrzymanie domu, dotyczą jeszcze innej nieruchomości położonej w N. przy ul. [...], natomiast przesłane faktury VAT za Internet dotyczą nieruchomości położonej przy ul. [...], pod którym to adresem skarżący prowadzi działalność gospodarczą.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd stwierdził, że potrącenia komornicze z renty skarżącego i wynagrodzenia za pracę żony, a także obciążenia z tytułu rat kredytów nie są wystarczające do uznania, że skarżący znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podobnie strata wynikająca z zeznania podatkowego skarżącego jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie musi oznaczać braku środków finansowych.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż trudna sytuacja rodzinna uniemożliwia jemu poniesienie kosztów dotyczących, błędów i nieprawidłowości popełnionych przez S.R. w G. w sprawie karnej, w której działając bez pomocy prawnej został ukarany. Zarzuca organom administracji publicznej szczebla powiatowego, wojewódzkiego wielowątkowe błędy i nieprawidłowości, które zgłosił także do S.A. w Szczecinie. Działając przed Sądem Rejonowym został pozbawiony prawa posiadania obrońcy, które gwarantuje mu Konstytucja w art. 42 ust. 2 i przez to przegrał sprawę. Skarżący podniósł również, iż z powodu braku środków na opłacenie pełnomocnika i konieczności prowadzenia spraw osobiście popełnia szereg błędów. Trudna sytuacja majątkowa jest następstwem ciężkiego wypadku samochodowego oraz przebywania na bezterminowej rencie chorobowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny bada jedynie prawidłowość zaskarżonego postanowienia wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zatem wszystkie kwestie z tym nie związane nie mają znaczenia dla niniejszego postępowania i żądanego skutku nie mogą odnieść argumenty pozbawienia skarżącego prawa do pełnomocnika w postępowaniu karnym, chociażby zagwarantowanym w Konstytucji.

Trzeba stwierdzić, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zatem należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po zbadaniu przesłanek warunkujących przyznanie M. J. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata/radcy prawnego, prawidłowo doszedł do przekonania, że jego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania wnioskowanej pomocy.

Jak bowiem wynika z akt sprawy - oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wraz z żoną uzyskują dochody w wysokości [...] zł (miesięcznie) z tytułu renty oraz wynagrodzenia za pracę. Ponadto żona wnioskodawcy również prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych i handlu uzyskując w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł (przy przychodzie [...] zł). Co należy również podkreślić - skarżący otrzymuje również pomoc finansową od rodziny (oświadczenia k. 78 - 80 akt).

Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, skarżący posiada wraz z żoną dom o powierzchni 190m² położony w N. przy ul. [...], natomiast z upomnienia Burmistrza N. wynika zobowiązanie do zapłaty podatku od nieruchomości położonej w N. przy ulicy [...] oraz przy ul. [...]. Z kolei wystawione na skarżącego faktury VAT za energię elektryczną, mające dokumentować jego wydatki poniesione na utrzymanie domu, dotyczą jeszcze innej nieruchomości położonej w N. przy ul. [...], natomiast przesłane faktury VAT za Internet dotyczą nieruchomości położonej przy ul. [...], pod którym to adresem skarżący prowadzi działalność gospodarczą.

Wobec powyższego, należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż w przedstawionych przez skarżącego dokumentach, obrazujących poniesione wydatki i koszty istnieją rozbieżności, bowiem dotyczą trzech innych nieruchomości.

Niezależnie od wykazanych nieścisłości, należy stwierdzić, że bezsprzecznie przy stałym miesięcznym dochodzie tj. kwocie [...] zł skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia również wymaga to, iż o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą przesądzać ponoszone przez stronę koszty kredytów i kwota potrąceń komorniczych, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (vide: postanowienie NSA z dnia z 8 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.