Postanowienie NSA z 14 czerwca 2011 r., I OZ 409/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1688/10 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1688/10

Sprawa

w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1688/10 oddalił skargę J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...]w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odpis sentencji nieprawomocnego wyroku, wraz z pouczeniem o trybie zgłaszania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zasadach wnoszenia skargi kasacyjnej został doręczony skarżącemu (przebywającemu w areszcie śledczym) w dniu 24 listopada 2010 r. – co potwierdza data i podpis skarżącego umieszczone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma (k. 52).

Pismem z dnia 6 grudnia 2010 r. J. T. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wniosek w tym zakresie skierował do Sądu Rejonowego w M., który przekazał go do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W następstwie rozpatrzenia tego wniosku, postanowieniem z dnia 7 stycznia 2011 r. przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.

Pismem z dnia 1 marca 2011 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie wyznaczyła na pełnomocnika strony r.pr. R. F., który wnioskiem z dnia 18 marca 2011 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 15 listopada 2010 r. oraz o sporządzenie i doręczenie tego uzasadnienia. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że skarżący jest osobą niewykształconą i nieposiadającą jakiejkolwiek wiedzy o podstawowych przepisach prawa zarówno materialnego jak i proceduralnego. Jest on także niewątpliwie osobą nieporadną życiowo i nieudolną. Wszelkie zaś działania w postępowaniu podjęte zostały przez niego na skutek pouczeń zawartych w pismach organów lub sądu. Zdaniem pełnomocnika, skarżący nie miał świadomości, iż niezłożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem uniemożliwi wyznaczonemu pełnomocnikowi wniesienie skargi kasacyjnej. Jednocześnie pełnomocnik strony podkreślił, że skarżący na miarę swoich ograniczonych możliwości – przez przebywanie w areszcie śledczym i widoczną nieporadność życiową – usiłował bronić swoich praw, składając wiele pism zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Realny dostęp do pomocy prawnej skarżący otrzymał dopiero po odrzuceniu sporządzonej przez niego osobiście skargi kasacyjnej i wyznaczeniu kolejnego pełnomocnika. Zawiadomienie o wyznaczeniu na pełnomocnika strony, radca prawny otrzymał w dniu 11 marca 2011 r. Powyższe okoliczności zdaniem pełnomocnika wskazują na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, gdyż oczekując na wyznaczenie pełnomocnika nie miał żadnego wpływu na przewlekłość postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 marca 2011 r. odmówił na podstawie art. 86 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wskazując, że zgodnie z art. 86 § 1 podstawową przesłanką warunkującą przywrócenie terminu jest brak winy w jego uchybieniu, który winien być uprawdopodobniony przez stronę domagającą się jego przywrócenia (art. 87 § 2 powołanej ustawy).

W ocenie Sądu takiego braku winy w uchybieniu terminowi strona skarżąca ani jej pełnomocnik nie uprawdopodobnili, nie stanowią bowiem okoliczności uprawdopodobniających brak winy w terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wskazywana przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika nieporadność życiowa skarżącego i niedysponowanie przez niego profesjonalną pomocą prawną w okresie, w którym wniosek winien być złożony. Sąd podkreślił, że zarówno sporządzenie ww. wniosku jak i jego przesłanie do Sądu nie są czynnościami wymagającymi szczególnego nakładu pracy czy też szczególnych kwalifikacji, a dla ich skuteczności nie jest wymagane dopełnienie czynności bezpośrednio w siedzibie sądu. Skarżący był zaś pouczony przez Sąd, iż uzasadnienie wyroku sporządzane jest na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od otrzymania odpisu sentencji wyroku, był również pouczony, że terminowe złożenie wniosku warunkuje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej (vide: pismo Sądu z dnia 17 listopada 2010 r., przy którym przesłany został skarżącemu odpis sentencji nieprawomocnego wyroku - k. 36). Skoro więc był on informowany o obowiązku i terminie złożenia wniosku w celu otrzymania pisemnego uzasadnienia wyroku oraz został pouczony o skutkach jego niezłożenia, to powoływanie się obecnie na brak po jego stronie świadomości konsekwencji wynikających z niedopełnienia tej czynności, a więc brak możliwości skutecznego wniesienia w przyszłości skargi kasacyjnej od wyroku, nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie może stanowić o braku winy strony w uchybieniu terminu. Niedopełnienie tej czynności nie wynika bowiem z realnie zaistniałej przeszkody uniemożliwiającej skarżącemu złożenie wniosku, ale z faktycznej rezygnacji z jej dokonywania, będącej konsekwencją pobieżnego zapoznania się przez stronę z pouczeniem sądu zawartym w piśmie z 17 listopada 2010 r., bądź jego zignorowaniem. Sąd zaznaczył, że brak winy, o którym mowa w art. 86 § 1 powołanej wyżej ustawy, oceniany jest z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Takiej przeszkody w realiach niniejszej sprawy nie stanowi, w ocenie Sądu, ani fakt przebywania przez stronę w areszcie śledczym, ani brak reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym bardziej, że okoliczności te, jak wynika z akt sprawy nie stanowiły dla skarżącego przeszkody w samodzielnym formułowaniu kierowanych do sądu pism procesowych i wniosków.

Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2011 r. wniósł J. T., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając w całości powyższe postanowienie i domagając się rozpoznania zażalenia jako oczywiście uzasadnionego w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. poprzez uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 86 § 1 w zw. 87 § 1 p.p.s.a. przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku z dnia 15 listopada 2010 r. wraz z uzasadnieniem. W przypadku, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uchyli zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a., pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 86 § 3 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniesiono ponadto o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego z urzędu.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że niezłożenie wniosku przez skarżącego, będącego niewątpliwie osobą nieporadną, nieudolną życiowo, nieposiadającą jakiejkolwiek wiedzy prawniczej i nierozeznaną w swojej sytuacji nie jest zaniechaniem zawinionym, tym bardziej, że skarżący w terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia przebywał w areszcie śledczym i nie miał ustanowionego pełnomocnika z urzędu. Podniesiono, że pełnomocnik z urzędu dochował należytej staranności, bowiem niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu w niniejszej sprawie, w ciągu 7 dni złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, jednocześnie przedkładając wniosek.

Pełnomocnik podniósł, że skarżący przebywając w areszcie śledczym miał nie tylko ograniczony dostęp do profesjonalnej pomocy prawnej lub do osób posiadających rozeznanie w załatwianiu spraw sądowych i urzędowych, ale także do fachowej literatury prawnej. Dodał, że kontakt ze skarżącym jest w zasadzie ograniczony do korespondencji listownej. Wskazał ponadto, że skarżący ma w znacznym stopniu ograniczoną możliwość obrony swoich praw, chociażby na skutek braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik zawarł wywody dotyczące prymatu zasad wyrażonych w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Podkreślił ponadto, że przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku ma podstawowe znaczenia dla przyszłości skarżącego, który z przyczyn niezależnych od siebie, nie tylko nie posiada środków na wypłatę zaległych alimentów, ale także nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, by mógł chociaż częściowo spłacać narastające zadłużenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że strona uchybiła terminowi bez swojej winy, co wymaga stosownego uprawdopodobnienia (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne (por. postanowienie SN z dnia 29 października 1999 r., sygn. I CKN 556/98, LEX nr 50702; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. III SA 7804/98, niepubl.).

Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. (...) Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. (vide np. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 333 i 334, oraz powołane tam orzecznictwo – postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, niepubl., postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wykazano w sprawie zaistnienia wymaganych prawem przesłanek przywrócenia terminu. Wskazać należy, że pouczenie przesłane J. T. przy piśmie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2010 r. informujące o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni od doręczenia jego odpisu jako warunku wniesienia skargi kasacyjnej (k.36) było na tyle jasne, że adresat decyzji nie ma możliwości powoływania się na brak znajomości prawa w tym zakresie, tymbardziej, że nieznajomość prawa nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r., I SA/Łd 153/97, publ. LEX nr 37127, postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2005 r., FZ 713/04, publ. LEX nr 302279).

O braku winy strony w uchybieniu terminu nie może też świadczyć brak dostępu do fachowej literatury prawniczej oraz fakt przebywania w areszcie śledczym (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 432/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że ww. okoliczności nie wykluczyły możliwości sporządzenia przez skarżącego wielu pism do Sądu, w tym wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Słusznie Sąd I instancji stwierdził więc, że niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku było wynikiem braku należytej staranności J. T. w podejmowaniu czynności we własnej sprawie. Oceny tej nie zmienia fakt, że pełnomocnik skarżącego złożył wymagany wniosek w ciągu siedmiu dni od otrzymania zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie, bowiem siedmiodniowy termin do dokonania tej czynności upływał 1 grudnia 2010 r., a zatem trzy miesiące przed ustanowieniem w sprawie tego pełnomocnika. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku nie narusza konstytucyjnego prawa do sądu.

W tym stanie rzeczy należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 86 § 1 p.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a zatem postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zażalenie.

Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania stwierdzić należało, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 p.p.s.a.