Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu J. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie.
Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód w wysokości 171,77 zł miesięcznie. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Jako przedmiot wartościowy wymienił samochód osobowy o wartości ok. 40 tys. zł. Ponadto wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu służbowym i w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów.
Postanowieniem z 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W dniu 12 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że skarżący nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi.
Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie dziesięciu dni, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone w dniu 27 stycznia 2016 r. Zatem dziesięciodniowy termin do dokonania powyższej czynności upłynął w dniu 8 lutego 2016 r. W zakreślonym przez Sąd terminie wymagane dokumenty nie zostały nadesłane.
W tym stanie rzeczy, zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazał, iż strona skarżąca chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W niniejszym postępowaniu kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego mogła wzbudzić wątpliwości, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 21 grudnia 2015 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku, wnioskodawca tym samym nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że w toku postępowania jest reprezentowany przez adwokata, co pośrednio wskazuje, że jego sytuacja dochodowa pozwalała na pokrycie związanych z tym kosztów. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Zażalenie nań wniósł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez nieprzyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pomimo tego, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych - w całości od wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W jego uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, iż ze względu na przedstawiony we wniosku stan majątkowy skarżącego winno mu być przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd I Instancji - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest bowiem wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie J. G. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że jest właścicielem samochodu o wartości 40 tyś zł, a jego miesięczne dochody to 171, 77 zł, brak jest materiału do oceny zasadności żądania. W tym stanie rzeczy, gdy nadto skarżącego stać na korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, miał Sąd meriti podstawę do konkluzji o nierzetelnym przedstawieniu przezeń swej sytuacji finansowej, i czyniło trafnym wezwanie go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej, nie odpowiedział na nie. Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał w sposób przekonujący i wiarygodny, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący wszczynając postępowanie winien liczyć się z obowiązkiem poniesienia wydatków z tym związanych, jak też koniecznością podporządkowania się pewnym rygorom procesowym, zwłaszcza gdy żąda określonych korzyści dla siebie.
W tej sytuacji zażalenie nie mogło odnieść skutku i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.
----------------------- 2