Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 1 marca 2022 r. nr SKO.4132.365.74.2022.ZR w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że ww. decyzja została skarżącemu doręczona 22 kwietnia 2022 r., stąd termin do wniesienia skargi upływał 23 maja 2022 r. Skarga została nadana 2 lipca 2022 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu, co powodowało konieczność jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: P.p.s.a.).
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wskazał na nieprawidłowości w zakresie doręczenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, polegające na pominięciu pełnomocnika, którego skarżący ustanowił w postępowaniu administracyjnym. Podniósł, że w wyniku rozpatrzenia przez organ II instancji odwołania złożonego samodzielnie przez skarżącego wydana została zaskarżona decyzja, którą doręczono skarżącemu 23 kwietnia 2022 r. Pełnomocnik skarżącego o wydaniu decyzji dowiedział się w związku z doręczeniem przez organ I instancji jej kopii w dniu 4 maja 2022 r. Celem ochrony interesu skarżącego, a w szczególności dla skrócenia czasu trwania postępowania, co dla skarżącego, który rezygnuje z podejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną i nie ma żadnego bieżącego źródła utrzymania, było szczególnie istotne, złożona została skarga decyzję organu II instancji, mimo że nie została ona poprawnie doręczona zgodnie z art. 40 § 2 K.p.a.
Zarządzeniem z dnia 29 lipca 2021 r. Sąd I instancji, stwierdził brak podstaw do uznania zażalenia za oczywiście uzasadnione. W pierwszej kolejności wskazał, że strona wniosła w sprawie odwołanie wniosła osobiście. Tym samym istniały podstawy do uznania, że strona zrezygnowała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto zarówno z zażalenia, jak i z akt sprawy nie wynika aby pełnomocnik skarżącego zgłosił się do udziału w postępowaniu na etapie postępowania odwoławczego. Zdaniem Sądu I instancji, należy mieć również na uwadze, że pełnomocnikowi skarżącego nie doręczono odpisu decyzji, a uzyskał on wyłącznie jego kopię i to nie od organu odwoławczego ale od organu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 40 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735, dalej jako: K.p.a.), jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.
Powyższy przepis nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w K.p.a. zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (postanowienie SN z 9 września 1993 r., III ARN 45/93, OSNCP 1994, Nr 5, poz. 112). Przepis ten ma pełnić funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego czynności procesowych nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi.
Określenie następstw wadliwości doręczenia decyzji organu odwoławczego wymaga indywidualizacji i powinno odbywać się przez pryzmat konkretnych okoliczności faktycznych sprawy przy uwzględnieniu ochrony praw procesowych strony. Na aprobatę zasługuje obecny w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd kładący nacisk na kwestię wpływu dostrzeżonych uchybień w zakresie doręczenia na możliwość realizacji uprawnień strony postępowania (w szczególności możliwość skorzystania ze środków zaskarżenia).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zasadnie wywodzi, że zaskarżona decyzja nie została mu prawidłowo doręczona 23 kwietnia 2022 r. Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu wydania ww. decyzji skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika, a więc organ powinien był doręczyć decyzję ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, a nie bezpośrednio skarżącemu. Skutki procesowe zaniedbań organów w tym obszarze nie mogą obciążać strony postępowania, i prowadzić - jak miałoby to miejsce w analizowanej sprawie - do odrzucenia skargi i zamknięcia skarżącemu drogi do sądu. W zaistniałej sytuacji nie sposób zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, jakoby w sprawie uchybiono terminowi do wniesienia skargi. Całkowicie niezrozumiałe jest przy tym stanowisko wyrażone przez Sąd Wojewódzki w zarządzeniu z 29 lipca 2021 r., że fakt osobistego wniesienia przez stronę odwołania stanowi podstawę do uznania, iż zrezygnowała ona z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ustanowienie pełnomocnika nie wyłącza bowiem możliwości samodzielnego działania strony. Z materiałów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżący dokonał wypowiedzenia pełnomocnictwa udzielonego na etapie składania wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. Z faktu, że skarżący osobiście złożył odwołanie nie można zatem wywodzić, że strona nie jest już reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika. Tym bardziej w sytuacji, gdy z materiałów załączonych do zażalenia wynika, że osobiste działanie strony na etapie postępowania odwoławczego najprawdopodobniej wynikało z nieprawidłowości w doręczeniu decyzji organu I instancji.
W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych pominięcie pełnomocnika strony przy doręczaniu korespondencji w postępowaniu administracyjnym co do zasady rodzi bowiem ten skutek, że termin do dokonania określonej czynności procesowej w ogóle się nie otwiera, gdyż w sprawie nie dokonano skutecznego doręczenia. Jednocześnie, na gruncie analizowanego przypadku, należało uwzględnić, że pełnomocnik skarżącego otrzymał poświadczoną przez pracownika organu I instancji kopię decyzji organu odwoławczego i zapoznał się z jej treścią – co potwierdzają załączone do zażalenia dokumenty oraz fakt, że sporządził i wniósł do Sądu pierwszej instancji skargę na tę decyzję. W świetle tych okoliczności faktycznych konstatacja o braku wejścia do obrotu prawnego decyzji organu odwoławczego byłaby więc zbyt daleko idąca. Jak już wyżej wskazano doręczenie decyzji ma charakter gwarancyjny i ma na celu zapewnienie stronie prawa do sądu. Uznanie w okolicznościach niniejszej sprawy, że do doręczenia w ogóle nie doszło, nakładałoby na stronę obowiązek złożenia kolejnej skargi, a więc nie byłoby w interesie skarżącego. Takie postępowanie stanowiłoby nadmierny formalizm, który prowadziłby jedynie do niepotrzebnego przewlekania i mnożenia postępowań. Nie można bowiem pominąć, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika strony, który podniósł zarzuty merytoryczne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególnych okolicznościach rozpatrywanej sprawy należy więc przyjąć, że pełnomocnik skarżącego, po zapoznaniu się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku w dniu 4 maja 2022 r. (wskutek doręczenia przez organ I instancji poświadczonej kopii tej decyzji) wniósł skargę w terminie ustawowym liczonym od tego dnia.
Z podanych wyżej przyczyn zaskarżone postanowienie należało uchylić, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.