Postanowienie NSA z 28 stycznia 2010 r., I OZ 43/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 274/09 o odmowie przyznania prawa pomocy E. S.

Sprawa

w sprawie ze skargi A. W. i E. S. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 1994 r., sygn. akt II SA 1395/93 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. [...] postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska

Uzasadnienie

E. S. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 1994 r., sygn. akt II SA 1395/93. Jednocześnie w dniu 11 maja 2009 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprzeciw skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2009 r., postanowieniem z 12 października 2009 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że stosownie do art. 247 powołanej ustawy, prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.

W ocenie Sądu, który nie zakwestionował trudnej sytuacji materialnej E. S., wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem wskazując podstawę wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. w postaci braku możliwości udziału jego i jego siostry w sprawie zakończonej wyrokiem NSA z dnia 10 maja 1994 r. nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na zaistnienie powyższego faktu. Sąd wskazał, iż z akt sprawy o sygn. II SA 1395/93, w której zapadł wyrok NSA wynika, iż skarżący był obecny na rozprawie osobiście. Zatem za chybione uznano twierdzenie skarżącego, iż podstawą do wznowienia postępowania mogła być okoliczność, że nie brał on udziału w postępowaniu. Zatem Sąd I instancji stwierdził, iż rzeczywiście podstawa wznowieniowa nie istnieje, a zgodnie z utrwalonym orzecznictwem brak ustawowych podstaw do wznowienia postępowania ma miejsce nie tylko w sytuacji nie przytoczenia określonego przepisu, ale również wtedy, gdy brak jest okoliczności pozwalających na ustalenie, iż w danej sprawie określona podstawa istnieje.

Brak ustawowej podstawy wznowienia przesądza o obowiązku odrzucenia skargi o wznowienie postępowania. Oczywista niedopuszczalność skargi stanowi o oczywistej bezzasadności, która z kolei stanowi okoliczność do odmowy przyznania prawa pomocy.

E. S. złożył na powyższe postanowienie zażalenie wskazując, iż jest nieprawidłowe i krzywdzące. Zarzucił błędną wykładnię art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez bezpodstawne przyjęcie, że należy odmówić przyznania prawa pomocy przed wniesieniem i rozpoznaniem środka odwoławczego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia podniósł, iż postanowienie z dnia 13 października 2009 r. o odrzuceniu skargi chciałby zaskarżyć skargą kasacyjną, zaś brak środków nie pozwala mu na opłacenie adwokata lub radcy prawnego. Odmowa przyznania prawa pomocy powoduje zamknięcie drogi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącego, orzeczenie było pochopne i Sąd nie wziął pod uwagę skutków jakie pociągnie dla skarżącego. Zaś w sprawie II SA 1395/93 działał jako pełnomocnik swojej matki a nie we własnym imieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 243 § 1 pkt 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednakże, zgodnie z art. 247 P.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, str. 321, wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r. sygn. akt 745/02, niepubl.).

W przedmiotowej sprawie podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy nie była jego sytuacja rodzinna i majątkowa, lecz oczywista bezzasadność skargi o wznowienie postępowania.

Podkreślenia wymaga fakt, że skarga o wznowienie postępowania winna czynić zadość warunkom pisma procesowego, zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-274 P.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie, natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia.

Zgodnie z art. 280 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci. Wskazanie zatem podstaw wznowienia i ich uzasadnienie jest elementem obligatoryjnym skargi (art. 279 P.p.s.a.), którego brak powoduje, że skarga o wznowienie nie może być przez Sąd rozpoznana merytorycznie.

Wobec powyższego, skoro skarżący, co podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu, formalnie wskazał podstawę wznowienia, to z całą pewnością nie powinien oceniać jej zasadności i rzeczywistego występowania w postępowaniu o przyznaniu prawa pomocy, bowiem takiej merytorycznej oceny Sąd może dokonać jedynie w postępowaniu właściwym rozpoznającym samą już skargę o wznowienie postępowania. Tylko w przypadku, gdyby skarżący powołał inne nie ustawowe przesłanki Sąd mógłby orzec o braku podstaw do wznowienia, które pozwalałyby na stwierdzenie bezzasadności skargi a tym samym niedopuszczalności skargi, która skutkowałaby odmową przyznania prawa pomocy.

Dodatkowo Wojewódzki Sąd w uzasadnieniu postanowienia nie zanegował trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Zaś przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy, zgodnie z obowiązującymi standardami prawnymi, winna wynikać z oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Sąd oceniając przesłanki warunkujące przyznanie bądź odmowę przyznania prawa pomocy powinien opierać się wyłącznie na tym materiale zebranym w toku postępowania.

Zatem należało uznać, iż Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy i przedwcześnie rozpoznał ustawowe przesłanki wznowienia postępowania przez pryzmat przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.