Uzasadnienie
Postanowieniem z 1 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 326/22 (dalej postanowienie z 1 lipca 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 15 marca 2022 r. nr SKO.440/23/2022 (dalej decyzja z 15 marca 2022 r.), którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z 15 lutego 2022 r. nr DUO.5122.22.2022 o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca zachowała tryb postępowania związany z przywróceniem terminu, lecz nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia skargi na decyzję z 15 marca 2022 r. nastąpiło bez jej winy.
Skarżąca niewątpliwie uchybiła terminowi do wniesienia skargi na kwestionowaną decyzję, doręczoną jej 16 marca 2022 r. Trzydziestodniowy termin do złożenia skargi do sądu upłynął w piątek 15 kwietnia 2022 r., tymczasem skarżąca złożyła skargę, za pośrednictwem SKO w [...] 27 kwietnia 2022 r. Dokonując oceny zachowania przez skarżącą 7-dniowego terminu na złożenie wniosku, Sąd I instancji wskazał, że swój bieg mógł on rozpocząć najwcześniej 13 maja 2022 r., kiedy to skarżąca odebrała odpowiedź na skargę, w której Kolegium wprost stwierdziło, że złożona przez nią skarga została wniesiona z uchybieniem terminu.
Niezależnie od tego, skarżąca - zdaniem Sądu I instancji - nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający, że uchybienie terminu do wniesienia skargi na decyzję z 15 marca 2022 r. nastąpiło bez jej winy. W szczególności, o istnieniu takiej okoliczności nie mogą świadczyć przytaczane przez skarżącą okoliczności związane z przeprowadzanym przez pracownika socjalnego wywiadem środowiskowym, bo nie mają one wpływu na okoliczności związane z uchybieniem terminu do wniesienia skargi. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności związanej ze słabym stanem zdrowia i wzroku, Sąd I instancji wyjaśnił, że za okoliczność braku winy w uchybieniu terminu nie może być uznany powołany przez skarżącą fakt, że ma ona problem ze wzrokiem i wymową. W żaden sposób nie wykazała ona bowiem, że w tej sprawie ww. problemy zdrowotne wykluczyły (obiektywnie) możliwość prowadzenia jej sprawy. Z pism skarżącej nie wynika, by jej słaby wzrok utrudniał ich sporządzanie.
Tym bardziej, że stan zdrowia skarżącej nie jest okolicznością nie do przewidzenia. Ma ona bowiem świadomość swojego stanu zdrowia, o czym świadczy załączone do akt ksero legitymacji członka zwyczajnego Polskiego Związku Niewidomych z 2020 r., że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Zapobieżenie skutkom takiego stanu nie wymagało od strony nadzwyczajnego w danych warunkach wysiłku. Sąd podkreślił, że zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu. Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu.
Nie każda choroba jest przeszkodą do dokonywania określonej czynności procesowej. Za taką przeszkodę uznaje się z reguły nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Skarżąca nie wskazała, by taka nadzwyczajna okoliczność, wskazująca na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, miała w tej sprawie miejsce (k. 34-36v akt sądowych).
Zażalenie złożyła A. W. (dalej skarżąca), reprezentowana przez adw. A. B., zaskarżając postanowienie z 1 lipca 2022 r. w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zrzuciła naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej ppsa) przez niezasadną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, w sytuacji gdy przekroczenie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej, która to okoliczność została uprawdopodobniona wobec jej ciężkiej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz o zasądzenie na rzecz jej pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu zażaleniowym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części (k. 45-47 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jak stanowi art. 87 § 1 ppsa, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 ppsa, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Bezsporne w tej sprawie jest, że skarżąca uchybiła ustawowemu terminowi do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 15 marca 2022 r. nr SKO.440/23/2022. Wbrew dyspozycji art. 87 § 2 ppsa skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności mogących wskazywać na brak jej winy w niedochowaniu terminu do złożenia skargi na decyzję II instancji. O ile nie ulega wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżąca znajduje się aktualnie w trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej, o tyle żadna z tych okoliczności nie stanowiła przesłanki do uwzględnienia jej wniosku o przywrócenie terminu. Co prawda, za uprawdopodobniony należy uznać fakt, że skarżąca przez schorzenie narządu wzroku jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (wystarczające w tym zakresie było przedstawienie przez skarżącą kserokopii legitymacji członka zwyczajnego Polskiego Związku Niewidomych, mimo braku podpisu posiadacza legitymacji; k. 9 akt sądowych), lecz Sąd I instancji trafnie wskazał, że choroba ta z obiektywnego punktu widzenia nie stanowiła przeszkody mogącej usprawiedliwiać niedochowanie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Choroba ta nie była bowiem nagła, a skarżąca była jej świadoma przynajmniej od 2020 r. (data wydania legitymacji).
Podkreślenia wymaga, że nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu - choroba musi mieć charakter niespodziewany lub wystąpić musi nagłe pogorszenie stanu zdrowia, które nie dało się przewidzieć (postanowienie NSA z: 12.8.2014 r. II FZ 1172/14, Lex 1495027; 9.11.2011 r. I GZ 173/11; 27.9. 2011 r. II OZ 846/11; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 594-595, nb 5 pkt 1).
Jak wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru (k. 12 akt sprawy SKO.440/23/2022), A. W. własnoręcznym podpisem potwierdziła odbiór dnia 16 marca 2022 r. zaskarżonej decyzji. Z dokumentu tego wprost wynika zatem, że skarżąca miała świadomość daty odbioru decyzji. Argument, że nie widziała dokładnie daty jest w tej sytuacji nieuzasadniony, ponieważ brak jest przesłanek do stwierdzenia, że nie zdawała ona sobie sprawy z tego, jaki jest dzień w momencie odbioru korespondencji urzędowej. Doświadczenie życiowe każe przyjąć, że nawet jeżeli strona nie rozumie w pełni treści pisma lub pouczenia ani też z uwagi chociażby na swój stan zdrowia nie ma świadomości terminu do złożenia odpowiedniego środka odwoławczego, to sam fakt, że odebrała korespondencję urzędową w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym, co w okolicznościach tej sprawy nie było kwestionowane, winno wyczulić stronę na kwestie formalne związane z terminem i formą odpowiedzi na odebraną decyzję.
Jeżeli strona znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej lub rodzinnej, może zwrócić się o doraźną pomoc koleżeńską lub sąsiedzką w celu zapoznania się z pełną treścią pisma i jej zrozumienia. Skarżąca nie dochowała należytej staranności w tym zakresie, wobec czego trudno uznać, że uchybienie terminowi do złożenia skargi na decyzję z 15 marca 2022 r. nastąpiło bez jej winy.
Wniosek skarżącej nie spełniał wymogu uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji trafnie uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 86 § 1 ppsa i w konsekwencji odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 15 marca 2022 r. nr SKO.440/23/2022.
Naczelny Sąd Administracyjny rozumie trudną sytuację życiową i zdrowotną skarżącej. Jednakże, nawet gdyby - kierując się empatią i zrozumieniem dla skarżącej w tym przypadku - uznać, że powołane przez nią okoliczności uzasadniają przywrócenie wnioskowanego terminu, to zwrócić należy uwagę na fakt, że małżonek skarżącej J. W. zmarł [...] [...] 2022 r. (k. 21 akt sądowych - odpis skrócony aktu zgonu), co uczyniło wniosek o przyznanie pomocy dla niego w formie usług opiekuńczych bezprzedmiotowym. Tym samym, oceniając jedynie przesłankowo zasadność tego wniosku i skierowanej do sądu administracyjnego skargi na decyzję w sprawie umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych na użytek niniejszego postępowania zażaleniowego w sprawie przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję II instancji, stwierdzić należy, że wniosek o przywrócenie terminu jest bezcelowy.
Zgodnie bowiem z art. 50 ust. 1-4 w zw. z art. 36 pkt 2 lit. l i m ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych jest świadczeniem niepieniężnym z pomocy społecznej. Usługi opiekuńcze obejmują bowiem pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, natomiast specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.
W konsekwencji, wobec śmierci małżonka skarżącej i wynikającego z tej okoliczności braku możliwości w udzieleniu małżonkowi pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, jak i pomocy skarżącej w opiece nad mężem, brak było potrzeby dokonania oceny okoliczności uchybienia terminu do złożenia skargi w tej sprawie, która byłaby korzystna dla skarżącej wobec jej szczególnie trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.
W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia dla adwokata z urzędu, który udzielił jej nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym, wskazać trzeba, że wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 ppsa). Przepisy art. 209 i 210 ppsa, jako odnoszące się do zwrotu kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną należnego mu od Skarbu Państwa, natomiast z przepisów art. 250, 258 § 2 pkt 8 i art. 259 i 260 ppsa wynika, że orzekanie o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (zarówno przed sądem I, jak i II instancji) odbywa się w wojewódzkim sądzie administracyjnym.
Tym samym to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku jest właściwy do rozpoznawania odrębnego wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (w ramach prawa pomocy).