Postanowienie NSA z 17 czerwca 2010 r., I OZ 433/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 873/09 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 873/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzje Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie wraz z mężem w domu o pow. 142 m² z działką o pow. 917m², zaś ich dochód miesięczny stanowią: emerytura w wysokości [...] zł, wynagrodzenie ze stosunku pracy [...] zł oraz renta męża w wysokości [...] zł – łącznie [...] zł, który został przez Sąd oddalony postanowieniem referendarza z dnia 5 marca 2010 r. z uwagi na brak przesłanek do stwierdzenie trudnej sytuacji materialnej skarżącej przy dysponowaniu kwotą [...] zł oraz posiadaniu domu z działką oraz przy braku wskazania jakie strona ponosi wydatki na utrzymanie oraz zakup leków.

W wyniku złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 1 kwietnia 2010 r., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, o inne dokumenty obrazujące sytuację materialną jak również ponoszone koszty skarżąca wskazała, iż: 1. miesięczne dochody netto jej rodziny wynoszą [...] zł ([...] zł z tytułu renty i emerytury oraz [...] zł ze stosunku pracy), 2. obciążona jest spłatą pożyczki w kwocie [...] zł miesięcznie, 3. wydatki miesięczne wynoszą [...] zł, które w znacznej mierze ponoszone są jej leczenie (oczekiwana operacja) oraz męża (rehabilitacja [...] zł, badania lekarskie w marcu [...] zł, wymiana okularów korekcyjnych [...] zł, 4. pod koniec 2009 r. zapłaciła kwotę ponad [...] zł "za przekształcenie gruntu, na którym znajduje się budynek", 5. oświadczyła, iż wydatki miesięczne przekraczają przychody i uzupełnia je korzystając ze zgromadzonych oszczędności.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, mając za podstawę art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz fakt, iż to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w takiej sytuacji, uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie przedstawiła stosownych informacji, choć była wzywana zarządzeniem z dnia 1 kwietnia 2010 r., które pozwoliłyby Sądowi dokonać oceny, czy zaistniały odpowiednie przesłanki do udzielenia pomocy prawnej, gdyż Sąd winien posiadać pełną wiedzę o sytuacji materialnej strony zarówno o wydatkach, jak również o wszystkich dochodach pozostających w dyspozycji wnioskodawcy (w tym o oszczędnościach). Dopiero porównanie tych informacji pozwoliłoby na ewentualną ocenę, czy wydatki skarżącej i jej rodziny w pełni lub w znacznej części pochłaniają pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne.

Tego w niniejszej sprawie zabrakło, bowiem Sąd zwracając się o wykazanie czy skarżąca posiada rachunki bankowe lub lokaty terminowe wraz z wyciągami za okres 3 miesięcy ich nie przedstawiła. Nie wiadomo zatem jak wysokie są oszczędności wnioskodawczyni, w szczególności czy pozwalają one tylko pokrywać niedobór środków na comiesięczne wydatki, czy też wystarczą także na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż wykazywany niedobór miałby wynosić [...] zł (tj. [...] zł miesięcznego dochodu – [...] zł miesięcznych wydatków – [...] zł rata pożyczki).

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd stwierdził, iż brak odpowiedniego wskazania kwot oszczędności będących w dyspozycji strony uniemożliwił ocenę, czy wnioskodawczyni wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa w celu realizacji prawa do Sądu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, iż posiada kilku tysięczne oszczędności, z których dokłada do wydatków życia codziennego i leczenia męża, a które są zabezpieczeniem na wypadek zwolnienia z pracy, co jest zapowiadane w ramach redukcji etatów od dawna. Skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat z tytułu ustanowienia adwokata, bo gdyby tak było wniosku by nie składała.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja prawa pomocy ma szczególny charakter i ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po zbadaniu przesłanek warunkujących przyznanie A. D. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, prawidłowo doszedł do przekonania, że jej sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania wnioskowanej pomocy.

Jak bowiem wynika z akt sprawy - oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wraz z mężem uzyskuje dochody w wysokości [...] zł (miesięcznie) z tytułu emerytury i renty ([...] zł) oraz wynagrodzenia za pracę ([...] zł). Ponadto posiada 142m² dom z działką o powierzchni 917m².

Skarżąca wskazała, iż wydatki miesięczne wynoszą [...] zł a większość z nich idzie na leczenie jej i męża oraz, że przekraczają one przychód, dlatego też posiłkuje się uzupełniając wydatki oszczędnościami. Również zaciągnęła pożyczkę, którą spłaca i rata wynosi [...] zł.

Wobec powyższego, należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż brak wskazania wielkości posiadanych oszczędności nie pozwoliły Sądowi na prawidłową ocenę sytuacji materialnej, w tym na ustalenie czy zgromadzone pieniądze pozwalają jedynie na pokrywanie niedoboru środków na comiesięczne wydatki czy też jest ich na tyle, że pozwolą na pokrycie kosztów udzielonej pomocy prawnej.

Jednocześnie wyliczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niedobór środków przeznaczonych na wydatki życia codziennego w kwocie [...] zł nie pozwala, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uznanie - okoliczności, iż posiadanych oszczędności jest kilka tysięcy złotych, bez poparcia stosownymi dokumentami, chociażby wydrukiem z rachunku bankowego, zwłaszcza – na co wskazała sama skarżąca w zażaleniu - środki te mają być przeznaczone na zabezpieczenie przed zwolnieniem z pracy. Zatem istnieje w tym zakresie rozbieżność, aby z tych oszczędności wydawać co miesiąc [...] zł na uzupełnienie bieżących wydatków oraz żeby jednocześnie stanowiły zabezpieczenie na przyszłość przy kwocie kilku tysięcy złotych.

Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że przy stałym miesięcznym dochodzie tj. kwocie [...] zł skarżąca jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika, tym bardziej, iż w sprzeciwie podniosła, że "zwracała się do radcy prawnego o napisanie skargi kasacyjnej, który odmówił z uwagi na brak przekonania do słuszności argumentów zawartych w sprawie".

Ponadto jak wskazuje orzecznictwo NSA przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06), w niniejszej sprawie pożyczki.

Trzeba dodać, iż w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej na rzecz skarżącej zostanie zasądzony zwrot kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.