Postanowienie NSA z 12 czerwca 2014 r., I OZ 435/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.K.

Od orzeczenia

od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt III SA/Gd 454/12

Skład

Sędzia NSA Irena Kamińska przewodniczący

Sprawa

w sprawie z wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia strefy płatnego parkowania na terenie miasta oraz wysokości stawek opłat za parkowanie postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2013r. (k.147), uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 23 stycznia 2014r. (k. 153-154), skarżący po raz kolejny zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Postanowieniem z dnia 13 marca 2014r., wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono W.K. przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw.

Wcześniej skarżący składał już wnioski o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie.

Jego wnioski z dnia 30 lipca 2012 r., z dnia 5 marca 2013 r. nie zostały uwzględnione.

Rozpoznając tan ostatni wniosek postanowieniem z dnia 20 września 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, iż nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa. Za niewiarygodne Sąd uznał, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynikało, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego było niewiarygodne.

Zażalenie na ww. postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1058/13. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, że udzielane przez skarżącego wyjaśnienia nie stanowiły uzasadnienia dla konieczności zwolnienia go od kosztów sądowych i przyznania mu profesjonalnego pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt III SA/Gd 454/12 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Jak wskazał w uzasadnieniu, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony.

Mając na uwadze powyższe WSA stwierdził, że wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił nowych okoliczności odnoszących się wyczerpująco do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń wskazywać miała na to, że dane dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne, a on sam nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Rubryki formularza PPF od 6 do 11 zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak" lub "nie posiadam".

Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie zawierało zatem dostatecznych i wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych.

W wykonaniu zarządzenia z dnia 28 stycznia 2014 r., w którym zwrócono się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku przez złożenie oświadczeń i dokumentów, wnioskodawca stwierdził, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, jak nie posiadając – jak twierdzi – żadnego źródła dochodu, jest w stanie pokrywać koszty swojej codziennej egzystencji. Oznaczać to może, że skarżący lub członkowie jego rodziny posiadają inne, nieujawnione źródła dochodu.

Jak wskazał WSA, chcąc skorzystać z prawa pomocy wnioskodawca winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami. W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową.

Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Zaprezentowanego wyżej stanowiska nie mógł także zmienić – zdaniem WSA – fakt przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym sygn. akt II GZ 644/13. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się bowiem indywidualnie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał zatem, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny.

Zażalenie od powyższego postanowienia w dniu 16 maja 2014 r. wywiódł skarżący. Podkreślił w nim, że zaskarżone postanowienie wiąże się ze sprawą materialną, tj. zaznaczył, że złożona przez niego skarga jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 14 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1058/13 zachowują aktualność.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie Sąd podjął na podstawie art. 255 ustawy P.p.s.a. działania zmierzające do uściślenia oświadczeń strony gdyż uznał, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji – z dnia 28 stycznia 2014 r. – wnioskodawca nie przedstawił jednak odpowiednich oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić sytuację majątkową i materialną.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej zagadnienia prawa pomocy przyjęty jest pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z oświadczeń skarżącego wynika, iż prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, a także nie dysponuje jakimikolwiek składnikami majątkowymi. Zasadnie zatem, Sąd I instancji stwierdził, ze takie oświadczenia uznać należy za niewiarygodne, skarżący musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne z czym łączy się konieczność ponoszenia określonych wydatków.

Uznać więc należy, że przedstawione przez skarżącego argumenty nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w przypadku uchylania się przez wnioskodawcę od udokumentowania swojego stanu majątkowego nie jest możliwa ocena jego rzeczywistej sytuacji. Udzielane przez skarżącego wyjaśnienia nie stanowią uzasadnienia dla konieczności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i przyznania profesjonalnego pełnomocnika, a rozpoznawany wniosek Sąd I instancji słusznie ocenił jako niezasadny.

Właściwie także Sąd pierwszej instancji ocenił kwestię konieczności zaistnienia nowych okoliczności w sprawie, dla wywarcia skutku prawnego przez kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

W takiej sytuacji zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi