Postanowienie NSA z 20 czerwca 2012 r., I OZ 436/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 maja 2012 r. sygn. akt II SO/Ol 1043/11 oddalające wniosek R. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: i sędziego NSA W. K. oraz referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania

Sprawa

sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 7 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1043/11 oddalił wniosek R. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i sędziego NSA W. K. oraz referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2009 r. nr [...], którą uchylono decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania jednorazowego zasiłku celowego w celu złagodzenia szkód spowodowanych suszą.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że R. K. w dniu 11 kwietnia 2012 r. złożył wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu jego sprawy wymienionych sędziów, którzy orzekając w sprawach z wniosków skarżącego działali na jego niekorzyść, z naruszeniem prawa stosując przepisy w sposób uznaniowy według swoich potrzeb. Działania te – zdaniem skarżącego - mają na celu nękanie i atakowanie ofiary, przewlekłe prowadzenie postępowania, czego dowodem są fakty stwierdzone w aktach spraw o sygn. akt I SA/Ol 548/10 i sygn. akt I SA/Ol 548/10, które dotyczą decyzji wydawanych przez Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa O/R w Olsztynie wydanych na podstawie fałszywych dowodów i oskarżeń. Sąd znając te fakty doprowadził do przegrania wszystkich jego spraw co skutkowało jego bankructwem. Działania Sądu są zamachem na jego gospodarstwo. Takie same działania kierują referendarzami sądowymi WSA w Olsztynie, którzy zwodzą w jego sprawach i dokonują matactw. Zarzucił, że otrzymane wezwanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niezgodne z art. 113 i 117 K.p.c. Także w sprawie sygn. akt I SA/Ol 796/10, ze skargi jego ojca, sędziowie nie dołożyli starań do prawidłowego rozpoznania sprawy, czym naruszyli dobra osobiste jego i jego najbliższych.

Sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia o nieistnieniu żadnych okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co ich bezstronności w sprawie sygn. akt II SA/Ol 1043/11. Oświadczenia takiego nie złożył sędzia NSA W. K., który przeszedł w stan spoczynku.

Oddalając wniosek R. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i sędziego NSA W. K. oraz referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że w stosunku do żadnej z osób, których dotyczy wniosek, nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 18 P.p.s.a. Sąd wskazał również, że przeświadczenie skarżącego o działaniu wskazanych sędziów i referendarzy sądowych na jego niekorzyść, jak to określono "z naruszeniem prawa poprzez nękanie i atakowanie ofiary" nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 P.p.s.a. ich wyłączenie od orzekania w tej sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie wnioskującego o takim działaniu na niekorzyść strony na skutek niekorzystnych rozstrzygnięć w innych sprawach dotyczących płatności bezpośrednich, czy też rozpoznawania wniosku w przedmiocie prawa pomocy, bowiem nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili wniosku dowodowego skarżącego w innych postępowaniach sądowych, czy też rozpoznali jego sprawy nie podzielając zarzutów zgłoszonych w skargach. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. Prawidłowość podejmowanych w tym zakresie rozstrzygnięć, podlega bowiem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych rozstrzygnięć sądu wojewódzkiego w innych sprawach prowadzonych przed sądem wojewódzkim przez skarżącego, czy też przez jego rodzinę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w art. 22 § 2 P.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego wniosek dotyczy, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji natomiast, gdy prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, iż nie zachodzą żadne z okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Takiej treści oświadczenia zostały również złożone przez referendarzy sądowych, na podstawie art. 24 § 1 w zw. z art. 22 § 2 P.p.s.a. i także w ich przypadku brak jest podstaw do zakwestionowania prawdziwości złożonego wyjaśnienia o braku okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Sąd poniósł, że zarzut zgłoszony we wniosku nie został poparty żadnymi dowodami i wyjaśnił, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że referendarze sądowi w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym działają na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zaś ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, stąd też podejmowane przez nich działania mają oparcie w przepisach rozdziału 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnoszącymi się do zwolnienia od kosztów sądowych, w których uregulowane zostały zarówno uprawnienia strony, jak również jej obowiązki w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskowanie przez referendarzy sądowych o dostarczenie dodatkowych dowodów obrazujących sytuację skarżącego jest uzasadnione, w świetle art. 255 P.p.s.a. Poza tym rozstrzygnięcia podejmowane przez referendarzy sądowych podlegają kontroli sądu, brak jest natomiast podstaw do żądania z tego tytułu wyłączenia referendarzy od rozpoznawania sprawy.

Wniosek dotyczący wyłączenia sędziego NSA W. K. Sąd oddalił wobec ustalenia, że sędzia ten nie orzeka już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, gdyż przeszedł w stan spoczynku.

Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł R. K. Zaskarżając postanowienie w całości zarzucił obrazę przepisów postępowania administracyjnego, która miała wpływ na treść zaskarżonego postanowienia. Podtrzymał zarzut, że sędziowie i referendarze działają sprzecznie z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.

Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem Sędzia jest wyłączony w sprawach:

1. w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki,
2. małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia,
3. osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli,
4. w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron,
5. w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą,
6. w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie,
7. w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powyższy przepis wymienia przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy.

Treść art. 18 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące. Z uwagi na wskazany wyżej charakter tego wyliczenia przyjmuje się, że objęte nim przyczyny wyłączenia nie powinny być interpretowane rozszerzająco (vide: postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2004 r., GZ 4/04, ONSAiWSA 2004/1/7). Art. 19 P.p.s.a. zakreśla natomiast tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Zgodnie zaś z art. 24 P.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego.

W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67).

Z oświadczeń złożonych przez sędziów i referendarzy sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie. Ponadto należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżący nie wskazał na żadne okoliczności czy dowody uprawdopodabniające jego zarzuty w stosunku do sędziów i referendarzy sądowych, których wyłączenia się domaga. Wobec powyższego, skoro nie można stwierdzić, aby w sprawie niniejszej zachodziły uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie należało uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 maja 2012 r., oddalił wniosek skarżącego.

Subiektywne przekonanie skarżącego co do wadliwego orzekania w sprawach z udziałem skarżącego i jego rodziny nie mogło stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku. R. K. również w zażaleniu nie wskazał konkretnych, obiektywnych okoliczności uzasadniających wniosek o wyłączenie poszczególnych sędziów i referendarzy.

Rozpoznając zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł rozważyć innych kwestii podniesionych w piśmie skarżącego, w tym dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy, który rozstrzygany jest w odrębnym trybie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia.