Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 622/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.S. M.S. oraz M. S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że 30 września 2013 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Z treści formularza wynika, że skarżąca i jej mąż mieszkają i pracują w Wielkiej Brytanii, a ich dochód miesięczny wynosi 3.600 £ brutto.
Skarżąca podała również, że osiągane przez nią wynagrodzenie nie wystarcza na pokrycie całości kosztów mieszkania. Natomiast, jak wyjaśniła dalej, zarobki męża służą finansowaniu pozostałych kosztów utrzymania w postaci wyżywienia, przejazdów, itp. Ponadto, w piśmie z 18 listopada 2013 r. skarżąca oświadczyła, że w niniejszej sprawie koszt sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika został pokryty z jej środków pieniężnych.
Do wniosku skarżąca nie dołączyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku.
Z tego powodu, pismem z 15 października 2013 r., skarżąca została wezwana do złożenia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody, stan majątkowy oraz możliwości płatnicze, a mianowicie: wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym za ten okres, a także zaświadczeń potwierdzających wysokość osiągniętego w gospodarstwie domowym dochodu, także z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżącą zobowiązano również do złożenia oświadczenia wskazującego źródła dochodu, z których pokryto koszty zastępstwa prawnego do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku.
Wezwanie zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącej 4 listopada 2013 r. Skarżąca złożyła jedynie oświadczenie o źródłach sfinansowania zastępstwa prawnego. Skarżąca nie złożyła żadnych innych, dalszych pism procesowych ani dokumentów źródłowych, do których przedstawienia została wezwana.
W związku z powyższym postanowieniem z 11 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym stwierdził, że w wezwaniu do nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji finansowej skarżącej nie było informacji, że ich nie złożenie może skutkować odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Do wniesionego sprzeciwu nie zostały dołączone żadne dokumenty.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Wezwanie do uzupełnienia wniosku miało na celu umożliwienie skarżącej należyte udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zakres żądanych dokumentów i informacji miał bowiem istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku.
Sąd podkreślił, iż skarżąca konsekwentnie odmawia podania informacji dotyczących sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym. M. S. nie złożyła stosownych wyjaśnień i nie przedstawiła żądanych dokumentów na wezwanie referendarza sądowego. Nie przedstawiła ich również składając sprzeciw od postanowienia referendarza, mimo że miała świadomość, iż ich brak był zasadniczym powodem odmowy przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji następnie wyjaśnił, iż w związku z powyższym, wobec nie nadesłania przez skarżącą żądanych dokumentów, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozpoznać w oparciu o oświadczenie skarżącej zamieszczone w formularzu wniosku.
Zdaniem Sądu, analiza oświadczenia skarżącej złożonego na urzędowym formularzu PPF prowadzi do wniosku, iż wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawiła ona swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób wyczerpujący. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja majątkowa skarżącej wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż strona dysponuje środkami pieniężnym wystarczającymi na ich uiszczenie. Wysokość comiesięcznych dochodów w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi ponad 3.600 £. Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że do kosztów sądowych na dzień rozpoznawania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 221, poz. 2193), Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. S., nie zgadzając się z jego rozstrzygnięciem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności do przedstawienia dokumentów źródłowych poświadczających dochody, stan majątkowy oraz możliwości płatnicze, a mianowicie: wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym za ten okres, a także zaświadczeń potwierdzających wysokość osiągniętego w gospodarstwie domowym dochodu, także z okresu ostatnich trzech miesięcy.
Nie ulega wątpliwości, iż skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.