Postanowienie NSA z 18 czerwca 2010 r., I OZ 445/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 962/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi I. Ż. na zarządzenie Burmistrza Miasta G. z dnia (...) lipca 2009 r., Nr (...) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprzeciwu I. Ż. od postanowienia referendarza sądowego tegoż Sądu z dnia 1 kwietnia 2010 r., postanowieniem z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 962/09, w pkt 1 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz w pkt 2 oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na zarządzenie Burmistrza Miasta G. z dnia (...) lipca 2009 r., Nr (...) w przedmiocie udostępniania informacji publicznej.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2009r. W tej sytuacji Sąd uznał, że ponownie zgłoszony wniosek o zwolnienie od tych kosztów należy oddalić. Jak bowiem wynika z art. 239 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W związku z tym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pozostawała do rozstrzygnięcia jedynie kwestia ustanowienia radcy prawnego jako prawo pomocy w zakresie częściowym. Sąd podkreślił jednak, że skarżący w złożonym sprzeciwie nie zawęził swego wniosku wyłącznie do ustanowienia zawodowego pełnomocnika, w związku z czym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało orzec jak w pkt 2 sentencji postanowienia, gdyż żądanie strony nie można pozostawić bez rozpoznania.

Przechodząc do analizy sytuacji finansowej skarżącego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z załączonej do niniejszej sprawy dokumentacji wynika, iż wydatki skarżącego przewyższają dochód jego i jego rodziny, zaś brak wyczerpujących wyjaśnień w tym zakresie (pomimo stosownych wezwań Sądu), uniemożliwia dokonanie właściwych ustaleń co do sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Ponadto, szczególnie niejasne jest dla Sądu wybiórcze przedstawianie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. To nasuwa wątpliwości co do rzetelności skarżącego, a to z kolei prowadzi do stwierdzenia, że osoby, która nie jest w stanie precyzyjnie wskazać, ile posiada rachunków bankowych, nie sposób uznać za niezdolną do pokrycia kosztów sądowych w swojej sprawie.

Na to postanowienie I. Ż. złożył zażalenie, w którym podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego przepisu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie niewątpliwie istotną okolicznością, mającą wpływ na ocenę, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, jest fakt prowadzenia szeroko pojmowanej działalności skargowej I. Ż. Zauważyć bowiem należy, że liczba wniesionych przez niego skarg i wniosków – niewątpliwie wymagająca pewnych nakładów – wskazuje, iż skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów w niniejszej sprawie. Z dokumentacji załączonej do akt niniejszej sprawy wynika bowiem, iż w latach 2008 – 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło 82 skarg/wniosków złożonych przez I. Ż. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo.

Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W związku z tym, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając bowiem na uwadze prowadzoną przez I. Ż. działalność skargową zasadnym wydaje się przyjęcie, że strona jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, zważywszy na fakt, że jest w stanie ponosić koszty wnoszonych przez siebie licznych skarg, wniosków i zażaleń, mimo że jak podał skarżący, utrzymuje się z niskiego dochodu. Okoliczność ta – jak podniesiono w zaskarżonym postanowieniu – wskazuje, że składane przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie majątkowym nie odzwierciedlają jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Tę z kolei okoliczność potęguje dodatkowo fakt, że skarżący – o czym już wspomniał Sąd pierwszej instancji – wybiórczo przedstawia wyciągi z posiadanych rachunków bankowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.