Postanowienie NSA z 18 czerwca 2010 r., I OZ 446/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1203/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) września 2009 r., Nr (...) w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

J. Z. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) września 2009 r., nr (...) w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, od której to skargi uiścił należny wpis. Skarżący wniósł także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. J.. Z. złożył zażalenie na to postanowienie oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 16 marca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. Z. złożył sprzeciw od tego postanowienia.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1203/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd wskazał, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, aby nie był w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i jej możliwości płatniczych, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący otrzymuje comiesięcznie emeryturę, posiada majątek w postaci domu, dwóch mieszkań, sklepu, działki ornej i rekreacyjnej. Nadto nie uczestniczy w opłatach za utrzymanie domu, a wskazywanych przez niego miesięcznych wydatków, polegających na spłacie rat, nie można uznać za koszty związane z niezbędnym utrzymaniem, gdyż trudno uznać kosiarkę, czy aparat fotograficzny za rzecz niezbędną do codziennego funkcjonowania.

Na to postanowienie J. Z. złożył zażalenie, zarzucając mu "beznamiętność" i wskazując, że obecnie pobiera 822,75 zł i po opłaceniu rat kredytowych i zleceń pozostaje mu 170 zł na miesiąc na życie. Podniósł, że część emerytury została mu zajęta przez komornika oraz załączył między innymi decyzję Zakładu Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, o zmianie emerytury policyjnej, z której wynika, że została mu ona obniżona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

na wstępie swych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać na brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Brzmienie tego przepisu oznacza, że postanowienie referendarza sądowego na skutek wniesionego sprzeciwu upada, czyli powstaje sytuacja, w której sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny.

Należy zwrócić uwagę na treść art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wysokość oraz szczególne zasady pobierania wpisu określone zostały przez Radę Ministrów, w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Natomiast w myśl art. 214 § 1 i § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przepis art. 230 § 1 powołanej ustawy stanowi zaś, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w art. 230 § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Stosownie zaś do art. 64 § 3 wskazanej ustawy, do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Odnosząc się do kwestii prawa pomocy, to wskazać należy, że może być ono przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o którego przyznanie wnosił skarżący w niniejszej sprawie, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (o co wnosił skarżący) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać jednak należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu.

Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy obciąża wnioskodawcę. Oznacza to, iż to wnioskodawca powinien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, nr 61, poz. 284 ze zm.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Za Sądem pierwszej instancji zaznaczyć bowiem należy, że wskazywanych przez skarżącego miesięcznych wydatków, polegających na spłacie rat, czy egzekucji komorniczej nie można uznać za koszty związane z niezbędnym utrzymaniem, również trudno uznać kosiarkę, czy aparat fotograficzny za rzecz niezbędną do codziennego funkcjonowania.

Podkreślić w tym miejscu należy, że jeżeli skarżący uważa, iż pogorszyła się jego sytuacja finansowa, to powinien złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż wniosek w tym przedmiocie można składać na każdym etapie postępowania. Na etapie rozpoznawania zażalenia zaś, Naczelny Sąd Administracyjny bada tylko i wyłącznie, czy Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o dokumenty, które posiadał w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.

W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 maja 2010 r. nie narusza obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.