Postanowienie NSA z 30 września 2022 r., I OZ 446/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 335/22 o odrzuceniu skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 14 lutego 2022 r., nr Rep.125/IN/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania

Sprawa

w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Karol Kiczka przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 14 lutego 2022 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń - z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi. W motywach postanowienia odrzucającego skargę, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro skarżący, pomimo prawidłowego wezwania do usunięcia braków formalnych skargi (wskazania numeru PESEL) i prawidłowego pouczenia o skutkach ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie, nie wykonał zarządzenia Sądu, to skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd zobligowany jest odrzucić skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1b p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na wezwaniu skarżącego do uzupełnienia braków skargi i doprowadzenie do upływu terminu jeszcze przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, co doprowadziło do odrzucenia skargi;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nierozpoznanie wniosku zawartego w skardze przed wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi, co doprowadziło do upływu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jeszcze przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy;
3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi i doprowadzenie do upływu terminu jeszcze przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, co doprowadziło do odrzucenia skargi, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego prawa do sądu.

Ponadto, w oparciu o art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucono nieważność postępowania poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw wskutek nierozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu wg norm przepisanych, z uwagi na fakt, że koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia.

Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję SKO w Łodzi nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Również w aktach sprawy numer ten się nie znajdował. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, stanowią wystarczającą podstawę do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zostały błędnie zastosowane art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1b p.p.s.a. zatem zarzut ten jest bezpodstawny.

Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jednak w niniejszej sprawie nie zostało ono naruszone, nie można się więc zgodzić z zarzutem zażalenia dotyczącym naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Odmówić słuszności należy również zrzutowi naruszenia art. 243 § 1 p.p.s.a. Nie ma racji autor zażalenia, że nieuprawnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL przed rozpoznaniem sformułowanego w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zgodnie bowiem z § 33 ust. 1 regulaminu wewnętrznego urzędowania WSA, po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Taka konstrukcja omawianego przepisu wprost wskazuje, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przewodniczący powinien poczekać do czasu rozpoznania tego wniosku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Od wyniku rozpoznania tego wniosku zależy bowiem, czy skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego czy też z tego obowiązku zostanie zwolniony. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma natomiast wpływu na wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi (por. postanowienie NSA z 8 lipa 2021 r., II GZ 219/21).

W konsekwencji, w świetle powyższego za bezzasadny i nieuprawniony należało uznać sformułowany w oparciu o art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzut nieważności postępowania poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw wskutek nierozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jak wykazano skarżący nie został pozbawiony praw do sądu. Złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zdejmuje ze skarżącego odpowiedzialności za jego pismo procesowe będące skargą, dlatego sąd wykonując ściśle sformalizowany obowiązek wezwał skarżącego do uzupełninia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie numeru PESEL.

Mając na uwadze powyższe, rozpoznawane w niniejszej sprawie zażalenie należało uznać za niezasadne, dlatego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.