Postanowienie NSA z 28 czerwca 2012 r., I OZ 458/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 28 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 365/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Generalnego Inspektora Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 365/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Generalnego Inspektora Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - powyżej 100 zł.

W formularzu PPF skarżący podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada dom o pow. 70 m2, nieruchomość rolną o pow. 21,1142 ha (w tym 2,06 ha dzierżawione od Gminy S.), las o pow. 3,68 ha. Ponadto podał, że posiada ciągniki i maszyny rolnicze - 13 sztuk (mające średnio po ok. 20 lat) o łącznej wartości ok. 74.500 zł.

Wskazał także, iż w roku 2010/2011 osiągnął dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 18.485,28 zł, ponadto otrzymał dotację z Unii Europejskiej w wysokości 19.264,28 zł oraz rentę inwalidzką w wysokości 1.682,64 zł. Łączna suma z powyższych źródeł to 39.432,20 zł.

Skarżący podał również, że jego łączne wydatki w skali roku to 36.605,16 zł. W rubryce nr 11 formularza PPF szczegółowo wymienił poszczególne wydatki związane z utrzymaniem własnym, mieszkania, a także wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż z uwagi na internację psychiatryczną od dnia [...] lutego 2006 r. do dnia [...] marca 2007 r., nie odrobił jeszcze wszystkich strat, które powstały w jej wyniku w gospodarstwie rolnym. Nadrobienie tych zaległości wymaga dodatkowych środków finansowych. Nie zakończyły się jeszcze sprawy o odszkodowanie za niesłuszne zatrzymania i pobyt na internacji, zarówno przed organami wymiaru sprawiedliwości krajowymi jak i międzynarodowymi. Wyjaśnił również, że wskutek internacji utracił dochód ze sprzedaży mleka. Wskazał, iż jest zadłużony na łączną kwotę 7.653,60 zł (m. in. z tytułu orzeczonej grzywny, zasądzonego zwrotu kosztów postępowania sądowego, zaległości podatkowych).

Przy piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 r., skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące jego sytuacji majątkowej. Wynika z nich, że wnioskodawca posiada 5 sztuk bydła. Podał, że jego zadłużenie wzrosło, gdyż nieprawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Sokółce z dnia 10 lutego 2012 r. został obciążony kwotą 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Skarżący podniósł także, że do dnia dzisiejszego nie otrzymał decyzji o dopłatach do produkcji rolnej. Skarżący do pisma dołączył m. in. wyciąg z konta bankowego z okresu 1 stycznia 2012 r. do 30 marca 2012 r. Podniósł, że przy ocenie stanu konta bankowego prosi o uwzględnienie stanu zadłużenia i wydatków na wiosenne zasiewy zbóż i nawożenie zbóż ozimych. Stwierdził także, że w związku z tym, że zadłużenie przewyższa posiadane środki pieniężne na koncie, Sąd Cywilny ustali kolejność ich spłaty, tak, aby zachować środki na koszty niezbędnego utrzymania.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 365/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 7 maja 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postawienia.

W motywach swego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że cześć wskazanych przez skarżącego wydatków związanych z produkcją rolną może być pokrywana z otrzymywanych dotacji, nawet jeżeli ich wypłata przesunięta jest w czasie. Podkreślono nadto, iż skarżący posiada środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym. Z nadesłanego do Sądu wyciągu z tego rachunku za ostatnie 3 miesiące wynika, że saldo początkowe wynosiło 4.880,91 zł, natomiast saldo końcowe wyniosło 3.657,09 zł. Po przeprowadzeniu poszczególnych operacji w tym okresie saldo nie było niższe niż 3.657,09 zł.

Sąd wskazał, że koszty sądowe, jakie skarżący winien uiścić na obecnym etapie postępowania, to 200 zł tytułem wpisu (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Biorąc więc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nie zmienia tej oceny również fakt zadłużenia skarżącego, które wedle oświadczenia skarżącego wynosi 7.653,60 zł. Wysokość zgromadzonych przez skarżącego środków pieniężnych, wskazuje bowiem, że jest on w stanie ponieść pełne koszty niniejszego postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. B., zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. poprzez powtórzenie argumentacji zawartej w postanowieniu referendarza sądowego, pominięcie treści sprzeciwu skarżącego, w następstwie czego uwypuklono wysokość dochodów, a pominięto wielkość aktualnego zadłużenia oraz fakt uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 434/12, postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1432/11 odmawiającego przyznania prawa pomocy z tożsamych powodów co w niniejszej sprawie.

W oparciu o powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy lub ewentualnie zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji wskazując, iż saldo na koncie nigdy nie było niższe niż 3.657,09 zł nie uwzględnił tego, że okres największych wydatków rozpoczyna się wiosną (w kwietniu), co jest związane z zasiewami zbóż. Skarżący wskazał nadto na aktualny stan zadłużenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy, a zatem pokrycie tych kosztów ze środków z budżetu państwa, stanowi wyjątek od przywołanej zasady i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy ich poniesienie przez daną osobę jest obiektywnie niemożliwe.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Natomiast ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w powyższym przepisie, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca jest zatem obowiązany rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową, w sposób umożliwiający jej ocenę.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że poniesienie pełnych kosztów sądowych leży w zakresie jego możliwości finansowych. Podnieść należy, że skarżący jest właścicielem znacznego gospodarstwa rolnego przynoszącego wg oświadczenia roczny dochód w wysokości 18.485,28 zł. Uzyskuje on ponadto dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej - w 2010 r. była to kwota 19.264,28 zł oraz posiada regularne źródło dochodów w postaci renty w kwocie 145,64 złotych miesięcznie. Wprawdzie skarżący wskazuje na wydatki jakie ponosić musi w związku z własnym utrzymaniem oraz prowadzoną działalnością rolniczą w wysokości 36.605,16 zł rocznie, niemniej mimo powyższych obciążeń nie można przyjąć, że jest on osobą na tyle ubogą, że poniesienie choćby części kosztów procesu w pełnej wysokości może stanowić zagrożenie dla jego ekonomicznej egzystencji - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z analizy dokumentów nadesłanych przez skarżącego wynika, że mimo deklarowanego ubóstwa jest on w stanie zabezpieczyć na własne potrzeby środki finansowe nawet w znacznych kwotach. Potwierdza to między innymi wyciąg z rachunku bankowego, wskazujący na zgromadzone na nim na dzień 30 marca 2012 r. środki w kwocie 3.657,09 zł. Wprawdzie kwota ta ma stanowić zabezpieczenie przyszłych wydatków związanych z zasiewami zbóż, jednakże te mające wystąpić w przyszłości wydatki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami obecnie prowadzonego procesu sądowego, tym bardziej, że cześć tych wydatków, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, może być pokrywana z otrzymywanych przez skarżącego dodatkowych środków finansowych wypłaconych mu w ramach dopłat bezpośrednich z funduszu Unii Europejskiej za 2011 r.

Odnosząc się zaś do wskazanego przez skarżącego zadłużenia w kwocie 7.653,60 zł wywołanego m.in. orzeczeniami innych sądów, należy stwierdzić, iż skarżący winien liczyć się z niekorzystnymi dla siebie orzeczeniami sądów, a przez to koniecznością ponoszenia kosztów w chwili rozpoczęcia dochodzenia swoich praw w sądzie, a przez co zabezpieczyć środki niezbędne na ten cel. Ponadto wskazać należy, że przyszłe, ewentualne wydatki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami obecnie prowadzonego procesu.

Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, za odpowiadające prawu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.