Postanowienie NSA z 5 lipca 2011 r., I OZ 462/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SO/Ol 5/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie z wniosku I. Ż. o wymierzenie Zakładowi Usług Komunalnych w G. grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Leszek Leszczyński przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SO/Ol 5/11 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku I. Ż. o wymierzenie Zakładowi Usług Komunalnych w G. grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wobec wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z dnia 29 kwietnia 20011 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na to, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Sąd I instancji podał dalej, że analizując przedłożone w niniejszej sprawie przez skarżącego dokumenty i oświadczenia nie można uznać, aby skarżący przekonał Sąd o niemożliwości uiszczenia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny.

Skarżący podał, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz renta socjalna otrzymywana przez niepełnosprawnego syna – [...] zł miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą około [...] zł miesięcznie, zaś leczenie i rehabilitacja syna – [...] zł miesięcznie. Natomiast na swoje lekarstwa, które jest zmuszony przyjmować z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa wydaje około [...] zł miesięcznie.

Jednakże I. Ż. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających wskazane wyżej wydatki. Złożone oświadczenia nie zawierają również wyszczególnienia pozostałych wydatków ani ich przybliżonej kwoty. Ponadto skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim syn, a jedyny majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. [...] m2. Tymczasem analiza przedstawionych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, iż żona skarżącego, I. Ż. pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Rozbieżności te podnosił w wydanym postanowieniu Referendarz sądowy, jednakże skarżący w złożonym sprzeciwie nie wyjaśnił spornych kwestii.

W ocenie Sądu wskazane wcześniej wyżej rozbieżności są na tyle istotne, iż uniemożliwiają w sposób nie budzący wątpliwości dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Wobec braku wyjaśnienia przez skarżącego w sposób wyczerpujący kwestii dotyczącej jego stanu majątkowego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny nie można bowiem wykluczyć, że może on zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie I. Ż. podniósł, podnosząc, iż w jego ocenie wykazał w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojej rodziny. Podał, że nie posiada żadnych oszczędności lub innego wartościowego majątku przynoszącego dochody i nie jest przy obecnym stanie finansowym pokryć kosztów sądowych. Podniósł, iż dostarczał na wezwanie Sądu wszelkie możliwe dowody, jakie posiadał lub mógł uzyskać. Zgodnie z żądaniem Referendarza wykazał wszystkie dochody rodziny podlegające obowiązkowi podatkowemu, a także złożył stosowne oświadczenia. Podał też, iż jedynie pomyłkowo nie wskazał w formularzu swojej żony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

Oznacza to, że skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej.

Brak staranności w zakresie wskazania, czy to wysokości ponoszonych wydatków, czy też wysokości uzyskiwanych dochodów pozbawia Sąd możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe.

Ponadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odmówił I. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów.

Skarżący podał, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz renta socjalna otrzymywana przez niepełnosprawnego syna – [...] zł miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą około [...] zł miesięcznie, zaś leczenie i rehabilitacja syna – [...] zł miesięcznie. Natomiast na swoje lekarstwa, które jest zmuszony przyjmować z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa wydaje około [...] zł miesięcznie.

W piśmie z dnia 22 kwietnia 2011 r., nadesłanym w odpowiedzi na doręczone skarżącemu w dniu 8 kwietnia 2011 r. wezwanie Sądu I instancji wnioskodawca poinformował o uzyskaniu możliwości korzystania z internetu i dosłał wyciągi z wszystkich posiadanych kont bankowych oraz konta bankowego żony, na które wpływa renta syna. Do pisma zostały załączone: wyciągi z rachunku o nr [...] za okres od [...] lutego do [...] marca 2011 oraz od [...] marca do [...] kwietnia 2011 r., zestawienia operacji na rachunkach o nr [...] i [...] za okres od [...] kwietnia 2009 do [...] kwietnia 2011 r., zestawienie operacji na rachunku o nr [...] za okres od [...] grudnia 2010 r. do [...] kwietnia 2011 r., listy transakcji na rachunkach o nr [...] i [...] za okres od [...] stycznia do [...] kwietnia 2011 r. Pismo to jednak wpłynęło w dniu 22 kwietnia 2011 r., a więc po zakreślonym przez Sąd terminie.

W odpowiedzi na doręczone skarżącemu w dniu 8 kwietnia 2011 r. wezwanie Sądu I instancji I. Ż. nadesłał wcześniej jeszcze jedno pismo, które wpłynęło do WSA w Olsztynie w dniu 20 kwietnia 2011 r. W piśmie tym wskazał, że w danej chwili nie ma możliwości przedłożenia rachunków bankowych z tego powodu, iż są to konta internetowe, zaś w związku z przeprowadzką do innego miasta na razie nie posiada dostępu do internetu a tym samym nie ma możliwości wydrukowania wyciągów, nie posiada dowodów odbioru emerytury i renty, dowodów opłacenia należności mieszkaniowych, dowodów poniesionych wydatków na lekarstwa czy rehabilitację ani też umowy pożyczki, gdyż umowa ta zawarta była ustnie. Oświadczył, iż oprócz emerytury i renty syna rodzina nie posiada innych dochodów w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach. Oprócz wydatków w wysokości około [...] zł za mieszkanie oraz około [...] zł na lekarstwa i rehabilitację, pozostałe około [...] zł wydatkowane są na wyżywienie. Wskazana pożyczka została zaciągnięta na przeprowadzenie remontu zakupionego mieszkania.

W takiej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, który odmówił I. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów.

Skarżący miał świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż w poprzednio rozpoznawanych sprawach w przedmiocie prawa pomocy wzywany był do podania dowodów potwierdzających uzyskiwane dochody, jak i ponoszone wydatki. Z uwagi na wielość wnoszonych skarg do sądu skarżący ma świadomość także i tego, że w przypadku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z jego żądaniem kwota 100 złotych stanowiąca wysokość wpisu zostanie zasądzona na rzecz skarżącego.

Wobec powyższych okoliczności uznać bowiem należy, że skarżący nie zrealizował wezwania sądu do uzupełnienia dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację materialną i życiową. Tym samym I. Ż. uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny czy spełnia przesłanki do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący miał świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż w poprzednio rozpoznawanych sprawach w przedmiocie prawa pomocy wzywany był do podania dowodów potwierdzających uzyskiwane dochody, jak i ponoszone wydatki. Z uwagi na wielość wnoszonych skarg do sądu skarżący ma świadomość także i tego, że w przypadku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z jego żądaniem kwota 100 złotych stanowiąca wysokość wpisu zostanie zasądzona na rzecz skarżącego.

W związku z powyższym, należy stwierdzić, iż Sąd nie miał możliwości rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie miał możliwości przyznania I. Ż. prawa pomocy.

W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.