Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2515/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z informacji zawartych na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód miesięczny netto z tytułu emerytury w wysokości 1.850 zł i ponosi wydatki miesięczne na: czynsz 870 zł, prąd 180 zł, wodę 90 zł, gaz 120 zł, leki 160 zł, rehabilitację zdrowotną 140 zł.
Zarządzeniem z 4 grudnia 2015 r. referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku); b) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego, np. odcinków wypłaty świadczenia z ostatnich miesięcy bądź kopii decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o przyznaniu tego świadczenia; c) udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie miesięczne (np. kopii faktur, rachunków); d) złożenie oświadczenia, jaki skarżąca ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą - jeżeli tak, należy nadesłać kopię umowy najmu); e) przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni oświadczyła, że: 1) nie posiada rachunków i kont bankowych;
- dokument potwierdzający wysokość świadczenia emerytalnego może wydać ZUS tylko na wyraźne polecenie Sądu;
- przeznacza znaczne kwoty na leki i leczenie, ponieważ jest osobą schorowaną;
- wraz z mężem ok. 30 lat temu byli członkami spółdzielni mieszkaniowej, która obecnie jest wspólnota i "w tym zakresie występujemy jako współwłaściciele - użytkowania wieczystego";
- opłaty wynoszą na: mieszkanie 700 zł, gaz 200 zł, prąd 300 zł, wyżywienie 400 zł, leki 800 zł, lekarze specjaliści 500 zł.
E. P. nie dołączyła żadnych dokumentów do ww. pisma, oświadczając jedynie, że dokumenty może przedstawić na posiedzeniu jawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.850 zł netto. We wniosku na urzędowym formularzu PPF wskazała wydatki - bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie - w łącznej kwocie 1.560 zł (czynsz 870 zł, prąd 180 zł, woda 90 zł, gaz 120 zł, leki 160 zł, rehabilitacja zdrowotna 140 zł). Wnioskodawczyni została wezwana do udokumentowania tych wydatków, jednak nie uczyniła tego, natomiast w piśmie z 21 grudnia 2015 r. ponownie wymieniła wydatki miesięczne - wyższe niż wskazane na formularzu PPF - w łącznej kwocie 2.900 zł (czynsz 700 zł, gaz 200 zł, energia elektryczna 300 zł, wyżywienie 400 zł, leki 800 zł, lekarze specjaliści 500 zł) i oświadczyła, że musi pożyczać pieniądze od rodziny. Ponadto we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu nie wskazała, że posiada jakąkolwiek nieruchomość (dom, mieszkanie). Tymczasem z treści oświadczenia z 21 grudnia 2015 r. można wywnioskować, że przysługuje jej prawo rzeczowe do mieszkania we wspólnocie mieszkaniowej.
W tej sytuacji, zdaniem Sądu, bez możliwości zapoznania się z dokumentami potwierdzającymi wysokość comiesięcznych wydatków skarżącej, trudno jest o rzetelną analizę jej sytuacji majątkowej i jej możliwości płatniczych. Skarżąca mimo wezwania - na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do nadesłania tego rodzaju dokumentów, nie zadośćuczyniła wezwaniu, a tym samym nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Przesądza to o odmowie przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. P., zarzucając naruszenie art. 9 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że E. P. nie wykazała w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo wezwania referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2015 r. skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, tj. m.in.: 1) dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego;
- faktur, rachunków wydatków ponoszonych na utrzymanie miesięczne;
- oświadczenia, jaki skarżąca ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka;
- kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Brak wskazanych wyżej dokumentów określonych w zarządzeniu z dnia 4 grudnia 2015 r. uniemożliwiał pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Okoliczności te uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co z kolei skutkowało odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Niewykonanie wezwania Sądu skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a.