Postanowienie NSA z 13 lutego 2013 r., I OZ 49/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 615/12 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi W.K. oraz W.K. na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 24 października 2012 r. W.K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] marca 2012r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Ze złożonego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, osiągając łączny, miesięczny dochód ze świadczeń emerytalnych w kwocie 2744,60 zł. Jako posiadany majątek podała nieruchomość o powierzchni 90 m², mieszkanie o powierzchni 74m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 925 m². Zadeklarowała, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazała, ze bieżące miesięczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i małżonka, opiewają na łączną kwotę 3.034 zł miesięcznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 615/12 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej: P.p.s.a.) podał, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To zatem wnioskodawca obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynika, że skarżąca prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, osiągając łączny, miesięczny dochód ze świadczeń emerytalnych w kwocie 2744,60 zł. Jako konieczne, comiesięczne wydatki stałe, podała typowe wydatki ponoszone przez większość osób – żywność (łączna kwota 1350 zł), czynsz i remonty – 350 zł, opłatę za gaz w wysokości 150 zł miesięcznie, opłatę za wodę i odprowadzanie ścieków (130 zł), opłatę za energię elektryczną (140 zł), koszt posiadania samochodu (300 zł), lekarstwa małżonków (290 zł), ubezpieczenie syna (211 zł), ubezpieczenie domu (50 zł) oraz szkolne obiady dla wnuka (63 zł), w łącznej kwocie 3.034 zł.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że bieżące utrzymanie skarżącej wraz z małżonkiem przekracza zatem ich dochód. W związku z powyższym uznał, że nie jest wiadome w jaki sposób skarżąca nie deklarując żadnego zaciągniętego kredytu, pożyczki, czy też innego tego typu zobowiązania, uzupełnia brakującą lukę w budżecie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że skarżąca wraz z mężem i synem jest w posiadaniu trzech nieruchomości z czego nie jest jasne, jakie jest przeznaczenie mieszkania o powierzchni 74 m². Załączone faktury za zużycie wody i gazu wystawione zostały na adres ul. [...], przy którym mieści się dom, w którym zamieszkuje skarżąca wraz z małżonkiem. Nie jest natomiast wiadome, czy skarżąca wraz z małżonkiem zamieszkuje w domu i mieszkaniu jednocześnie, czy też może zajmują tylko jedną z tych nieruchomości (na co wskazują kopie faktur przedłożonych przez skarżącą).

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę od dnia 1 stycznia 2012r. wynosi 1.500 zł, co wynika z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1141), wydanego na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.), kwota minimalnego wynagrodzenia netto wynosi natomiast 1111,86 zł., zaś skarżąca wraz z mężem osiąga comiesięczny dochód w kwocie 2744,60 zł netto. Kwota ta jest zatem wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za płacę. Wskazał, że prawo pomocy powinno być przyznawane osobom bezrobotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku.

W omawianej sprawie taka sytuacja natomiast nie występuje, bowiem obie osoby w rodzinie uzyskują stały dochód. Zwrócił również uwagę, że postanowienie o odrzuceniu skargi zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu uiszczonego wpisu, który w wysokości 200 zł, zostanie zwrócony skarżącym po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe informacje uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co wyklucza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego W.K. reprezentowana przez męża – S.K., który żądając jego uchylenia, powołał się na ich zły stan zdrowia oraz wyraził gotowość pokrycia części kosztów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się w związku z tym, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Do odmowy przyznania prawa pomocy niewystarczającym jest stwierdzenie, iż wnioskodawca nie wykazał, że na pomoc zasługuje. W takiej sytuacji Sąd powinien wezwać do przedstawienia odpowiednich dokumentów źródłowych, jeśli złożone przez nią oświadczenie jest niewystarczające. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga bowiem oparcia się na materiale dowodowym zgromadzonym zgodnie z art. 252 P.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10;

z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. OZ 1115/04 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy oparł się na stwierdzeniu, iż nie jest wiadome w jaki sposób skarżąca nie deklarując żadnego zaciągniętego kredytu, pożyczki, czy też innego tego typu zobowiązania, uzupełnia brakującą lukę w budżecie. W związku z powyższym podkreślić należy, iż obowiązkiem Sądu pierwszej instancji rozpoznającego przedmiotowy wniosek była ocena sytuacji skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów źródłowych i oświadczeń tj. w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony zgodnie z art. 252. i art. 255 tej ustawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena nie została dokonana w sposób prawidłowy. Dopiero pełne ustalenie sytuacji majątkowej, w tym struktury i wysokości posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz struktury jej wydatków umożliwi właściwą ocenę, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z koniecznością uiszczenie wpisu sądowego i ustanowienie adwokata.

Sąd pierwszej instancji, biorąc pod uwagę gotowość skarżącej do pokrycia części kosztów, rozważy w jakim zakresie przyznanie prawa pomocy, będzie w tej sytuacji adekwatne do tego, aby zapewnić ochronę jej interesów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.