Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 35/09 zwolnił T. C. od wpisu od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałej części w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wraz ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] listopada 2008 r. T. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a następnie w formularzu PPF wskazał, że wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
Jak podał Sąd, z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący mieszka z żoną oraz synami w wieku [...] i [...] lat w wynajętym mieszkaniu, a miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i składa się na niego dochód z działalności gospodarczej skarżącego w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę żony w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że comiesięczne wydatki wynoszą: wynajem mieszkania [...] zł, gaz, prąd, TV, czynsz i telefony [...] zł, utrzymanie samochodu [...] zł, raty [...] zł, a na żywność pozostaje kwota [...] zł. Zgodnie z informacją podaną przez skarżącego w piśmie z dnia 3 lutego 2009 r., z dniem [...] lutego 2009 r. rozwiązano z nim umowę o współpracy, w związku z czym nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 28 stycznia 2009 r. i 16 marca 2009 r. skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych (w tym z rachunku karty kredytowej z przyznanym limitem [...] zł), dowody potwierdzające wysokość dochodów uzyskiwanych przez żonę ([...] zł brutto za miesiąc styczeń, [...] za miesiąc grudzień i listopad), oraz wysokość wydatków na telefony komórkowe, energię elektryczną, gaz, czynsz (miesięcznie [...]), telewizję i Internet (miesięcznie [...] zł), spłatę rat kredytowych (w marcu-[...] zł, w lutym 2009 r.-[...] zł, w styczniu 2009 r. -[...] zł, w grudniu 2008 r. [...] zł).
Ponadto przedłożył zaświadczenie naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez skarżącego i jego żonę w 2007 r., kserokopię rozwiązania umowy współpracy ze skarżącym w trybie natychmiastowym z dnia [...] lutego 2009 r., zaświadczenia potwierdzające fakt uczęszczania synów do szkół, zaświadczenie z Biura Rachunkowego o zaleganiu przez skarżącego z płatnością za wykonane usługi za miesiąc styczeń i luty 2009 r. w wysokości 350 zł oraz oświadczenia C. i K. C. i B. A. o dokonaniu darowizny na rzecz skarżącego odpowiednio w kwocie [...] zł i [...] zł.
Skarżący poinformował Sąd, że wraz z żoną posiada dwa samochody osobowe o wartości rynkowej ok. [...] zł (marki [...] rok produkcji [...] r.) oraz [...] zł (marka [...] rok produkcji [...].). W piśmie z dnia 10 marca 2009 r. T. C. oświadczył, iż dodatkowo ponosi wydatki związane z ubezpieczeniem (w kwocie [...] zł), badaniami technicznymi ([...] zł), przeglądami (ok.[...] zł) posiadanych pojazdów, zakupem podręczników szkolnych dla synów (ok. [...] zł), działką (ok. [...] zł), zakupem artykułów gospodarstwa domowego i spożywczych ([...] zł + [...] zł) oraz papierosów ([...] zł).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po dokonaniu zestawienia dochodów z niezbędnymi wydatkami uznał, że skarżący zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego, nie jest bowiem w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. W pozostałym zakresie Sąd odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego. Jak zaznaczył Sąd, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę również fakt, iż skarżący nie posiada oszczędności, ani nieruchomości, jak również, że czteroosobowa rodzina skarżącego od lutego 2009 r. utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez żonę ok. [...] netto miesięcznie, co daje średniomiesięczny dochód na jednego członka rodziny w wysokości ok. [...] zł. Z powyższego wynika, że sytuacja materialna rodziny skarżącego obecnie jest trudna, jednakże podkreślenia wymaga, że pogorszenie tej sytuacji nastąpiło na skutek rozwiązania umowy o współpracy z winy strony.
Ponadto, jak zaznaczył Sąd, rodzina skarżącego pomimo znacznego zmniejszenia wysokości dochodów nie ograniczyła w żaden sposób swoich wydatków w miesiącu lutym w stosunku do miesięcy poprzednich. Koszty utrzymania rodziny pozostały na niezmienionym poziomie, przekraczając dochód uzyskiwany przez żonę wnioskodawcy. Na poczet rachunków związanych z utrzymaniem rodziny i mieszkania rodzice skarżącego i żony przekazali darowiznę w łącznej wysokości [...] zł. Przy czym na uwagę zasługuje okoliczność, iż nie wszystkie wydatki wskazane przez skarżącego należą do wydatków koniecznych. W szczególności odnosi się to do wysokich rachunków telefonicznych, opłat za internet, telewizję kablową, działkę oraz kosztów związanych z utrzymaniem samochodów i zakupem używek (papierosów). Z tych wydatków skarżący może wygospodarować środki niezbędne przynajmniej do częściowego pokrycia kosztów sądowych.
Zdaniem Sądu I instancji działanie skarżącego, który z jednej strony akcentuje swoją niezamożność, a z drugiej strony ponosi wysokie koszty utrzymania rodziny uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący ma możliwość uzyskania dodatkowych przychodów w oparciu o posiadany majątek ruchomy. Rodzina dysponuje dwoma samochodami osobowymi. Taki składnik majątku można łatwo spieniężyć, czy też zastawić uzyskując potrzebne środki finansowe na prowadzenie sprawy, w tym na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru.
Wobec powyższego w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie T. C. podniósł, że niezrozumiałe dla niego są kryteria, jakimi posługują się sędziowie w ocenie, czy osoba znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W rzeczywistości bowiem trudno uznać, że środki finansowe jakimi dysponuje skarżący po utracie pracy, znacznie wykraczają poza środki wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Przede wszystkim należy podkreślić, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając sytuację materialną skarżącego należy wziąć pod uwagę, że wprawdzie utrzymuje się wraz z rodziną z wynagrodzenia za pracę żony, jednak nie można też pominąć, że przy racjonalnym gospodarowaniu środkami finansowym i oszczędnościach w wydatkach jest w stanie ponieść koszty postępowania oraz koszty wynagrodzenia adwokata, o ile zastępstwo procesowe uzna za konieczne.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawidłowo postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. przyznał T. C. prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych oraz odmówił przyznania adwokata z urzędu.
Podkreślić należy, że w razie zmiany okoliczności skarżący może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.