Postanowienie NSA z 24 lipca 2012 r., I OZ 491/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 338/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanawiające dla skarżącego adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w Częstochowie z dnia 8 kwietnia 2010 r. nr I IP/O/1/10 w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/GL 338/10 omówił przyznania M.C. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego adwokata w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w Częstochowie z dnia 8 kwietnia 2010 r. nr I IP/O/1/10 w przedmiocie informacji publicznej.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 13 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 338/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę M. C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w Częstochowie z dnia 8 kwietnia 2010 r. nr IP/O/1/10 w przedmiocie informacji publicznej z powodu nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi. W piśmie z dnia 6 marca 2012 r. M. C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego celem złożenia skargi kasacyjnej. Podkreślił, że jego dochody w styczniu 2012 r. wyniosły około 400 złotych. Pismem z dnia 12 marca 2012r. skarżący został wezwany do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W dniu 29 marca 2012 r. skarżący złożył formularz wskazując, iż jego sytuacja finansowa uległa dalszemu pogorszeniu. Stwierdził, iż nie posiada majątku oraz nie uzyskuje dochodu. M. C. dodał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Do wniosku skarżący dołączył skargę na czynności komornika z dnia 16 marca 2012 r. dotyczącą zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym w kwocie około 8.000 złotych. W jej treści wskazał, że jego dochód jako tłumacza wyniósł we wrześniu 2011 r. 668 złotych, w październiku 2011 r. 847 złotych, w styczniu 2012 r. 611 złotych, w lutym 2012 r. 822 złotych, czyli średniomiesięcznie w ciągu sześciu miesięcy wyniósł 491 złotych. Środki te przeznacza na zakup żywności. Skarżący stwierdził, że wydaje miesięcznie 108 złotych na transport miejski. M. C. dodał, że nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania oraz nie płaci za media. Jego wydatki na leki są sporadyczne oraz nie są udokumentowane. Ponadto skarżący w załączniku do wniosku przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od września 2011 r. do marca 2012 r.

Wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku pismem z dnia 2 marca 2012 r. wniósł także o zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformował, że jego dochody jako tłumacza udokumentowane są poprzez wpływy na rachunek bankowy. M. C. podkreślił, że w 2011 r. jego miesięczne dochody stanowiły około 2/3 minimum biologicznego z 2010 r., które wynosiło wtedy 929 złotych i pokryły koszty żywności. Do pisma skarżący dołączył umowę o dzieło z dnia 2 marca 2012 r. na kwotę 591 złotych netto oraz zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach odrzucające wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w którego treści powtórzył, że jego dochód od września 2011 r. do marca 2012 r. wyniósł około 491 złotych miesięcznie, zaś w kwietniu 2012 r. prawie 600 złotych.

Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanawiając dla skarżącego adwokata - na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a - Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych był już przedmiotem kontroli sądowej. Składając kolejny wniosek w tym zakresie M. C. nie przedstawił żadnych nowych okoliczności przemawiających za zwolnieniem go od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że M. C. niewątpliwie osiąga niski dochód. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego, umowy o dzieło oraz jego oświadczeń we wrześniu 2011 r. otrzymał on z tytułu umowy o dzieło za tłumaczenia kwotę 668 złotych, w październiku kwotę 847 złotych, w styczniu 2012 r. 611 zł, w lutym 822 złotych, a w marcu 2012 r. 591 złotych. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego Sąd zauważył, że nie ponosi on większości kosztów związanych z zaspokojeniem swoich koniecznych potrzeb życiowych. Skarżący oświadczył, że nie płaci za czynsz i media. Z dokumentacji zebranej w trakcie wcześniejszych postępowań o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący zamieszkuje z rodzicami, którzy ponoszą tym samym koszty związane z jego utrzymaniem. Dokonane przez skarżącego wypłaty z rachunku bankowego nie wskazują, aby środki pieniężne zostały wydatkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższe wskazuje, iż uiszczenie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, na które składa się w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej wpis w kwocie 100 złotych mieści się w możliwościach finansowych skarżącego.

Jednakże, w ocenie Sądu, M. C., który nie jest osobą zamożną wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, które przekraczają jego możliwości zarobkowe.

Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł M.C., zaskarżając je w części odnoszącej się do odmowy zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zwrot kosztów zażalenia w wysokości 15,80 złotych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Instytucja prawa pomocy traktowana jest jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że rozpoznawany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wniosek w przedmiocie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie złożonym w tym samym postępowaniu przez skarżącego. Jak wynika z akt sprawy dwukrotnie kwestionowane przez M. C. postanowienia Sądu pierwszej instancji kontrolował Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten postanowieniem z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 135/11 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2010 r., a następnie postanowieniem z dnia z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I OZ 1042/11 oddalił zażalenie M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 338/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienia te są prawomocne (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Chociaż nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, jednak Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – stosownie do art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanych wcześniej prawomocnych postanowieniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wnikliwie rozważył przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego aktualnej sytuacji materialnej. Nie budzi wątpliwości ocena, że M. C. nie wykazał, że nastąpiła tak istotna zmiana jego sytuacji, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku dotyczącego zwolnienia od kosztów. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy szczegółowo umotywowana odmowa zwolnienia od kosztów w wysokości 100 złotych (wpis od skargi kasacyjnej), przy jednoczesnym ustanowieniu dla skarżącego adwokata z urzędu nie mogła być oceniona jako naruszająca przepisy dotyczące zasad udzielania prawa pomocy. Kwestionowane rozstrzygnięcie nie może być postrzegane jako pozbawienie skarżącego prawa do sądu na obecnym etapie postępowania w sprawie.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko co do wniosku zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.