Postanowienie NSA z 18 maja 2016 r., I OZ 499/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 147/16 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji

Sprawa

w sprawie [...] Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Sikorska przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 147/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z/s we Wrocławiu na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że ww. decyzją Minister Edukacji Narodowej utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika "Zajęcia komputerowe dla szkoły podstawowej. Klasy IV-VI" autorstwa G.K. (numer ewidencyjny w wykazie [...]).

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Uzasadniając swoje żądanie podniosła, że wykonanie zaskarżonej decyzji oznaczałoby dla niej niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody związanej z poniesionymi kosztami druku ww. Podręcznika, koniecznością przechowania i ewentualnej późniejszej utylizacji jego egzemplarzy oraz utraconych korzyści, w związku z niemożnością dalszej sprzedaży. Ponadto strona skarżąca zwróciła uwagę, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty pozycji rynkowej Podręcznika. Dodała, że wykonanie zaskarżonej decyzji oznaczałoby także duże problemy dla szkół, związane z brakiem możliwości zachowania ciągłości nauczania zajęć komputerowych w klasach IV-VI według jednego podręcznika i programu nauczania. Może również narazić szkoły na koszty związane z zakupem dodatkowych podręczników.

Minister Edukacji Narodowej w odpowiedzi na skargę stwierdził, że trudno jest się doszukać niebezpieczeństwa powstania po stronie skarżącej szkody związanej z funkcjonowaniem w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji, bowiem w sytuacji, gdy Podręcznik został już zakupiony przez szkoły ze środków z dotacji celowej z budżetu państwa, to dopiero od roku szkolnego 2018/2019 Podręcznik w obecnej postaci (wraz z płytą CD), nie będzie mógł być wybierany przez nauczycieli do realizacji programów nauczania jako podręcznik, chociaż nadal będzie mógł być wybierany jako materiał dydaktyczny, a szkoła nadal będzie mogła kontynuować nauczanie z zastosowaniem tej publikacji. Organ stwierdził, że nie zamieścił na stronie internetowej urzędu MEN informacji o terminie, po upływie którego książka nie będzie mogła być uwzględniana w zestawie podręczników, o którym mowa w art. 22ab ust. 4 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, jako podręcznik.

Strona skarżąca w piśmie z dnia 24 lutego 2016 r., ustosunkowując się do argumentów przedstawionych przez organ podniosła m.in., że książka, która nie jest podręcznikiem dopuszczonym do użytku szkolnego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, ma znacznie gorsze warunki rynkowe, bowiem dyrektorzy wymagają od nauczycieli podania numeru dopuszczenia podręcznika. Dopuszczenie do użytku ma zatem duże znaczenie dla wydawnictw.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła możliwości zaistnienia w niniejszej sprawie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Analiza powołanych przez stronę skarżącą we wniosku okoliczności nie daje podstaw do stwierdzenia, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: P.p.s.a.), umożliwiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] listopada 2015 r.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, z podanych przez stronę okoliczności nie wynika, aby wykonanie zaskarżonej decyzji, rodziło niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody i powstania sytuacji, w której brak będzie możliwości wynagrodzenia ewentualnej szkody. Sąd ten wskazał, że skarżąca nie określiła konkretnie i w sposób wymierny, jak znaczącą szkodę może ponieść. Wskazała jedynie, że poniesie koszty druku ww. Podręcznika, jego przechowywania i ewentualnej utylizacji oraz utraci korzyści w związku z niemożnością jego sprzedaży. Dalej strona skarżąca zaznaczyła, że dla szkół, które zakupiły Podręcznik oznacza to szkodę związaną z kosztami zakupu dodatkowych podręczników zastępujących przedmiotowy Podręcznik. Ponadto podniosła, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty pozycji rynkowej ww. Podręcznika oraz niemożliwe do odwrócenia problemy związane z brakiem możliwości zachowania ciągłości nauczania zajęć komputerowych.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, strona skarżąca nie wskazała konkretnych danych, pozwalających ocenić Sądowi, że wielkość ewentualnej szkody może być znaczna, a odwrócenie skutków wywołanych wykonaniem zaskarżonej decyzji będzie trudniejsze niż zwykle w tego rodzaju przypadkach.

Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu Sąd nie bada jego zgodności z prawem, a jedynie ocenia, czy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 61 § 3 i § 5 P.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła [...] Sp. z o.o. z/s we Wrocławiu, zaskarżając je w całości, zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

• art. 141 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez wybiórcze odniesienie się do stanowisk stron oraz brak oceny wszystkich podniesionych przez skarżącą we wniosku okoliczności;
• art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej, podczas gdy w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków;
• art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca powinna udowodnić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas, gdy wystarczające jest ich uprawdopodobnienie, jak również nie uwzględnienie, że w odniesieniu do niektórych okoliczności, dowodzenie ani przedstawienie wymiernych wartości nie jest możliwe.

Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm., dalej jako P.p.s.a.), wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Po przekazaniu sądowi skargi, Sąd na wniosek skarżącego może wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 P.p.s.a.). Możliwość wstrzymania wykonania dotyczy także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy (art. 61 § 3 in fine P.p.s.a.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ciężar wykazania, że okoliczności te istotnie zaistniały spoczywa na osobie wnioskującej o ochronę tymczasową. Inaczej rzecz ujmując, wnioskodawca powinien wykazać, że w sytuacji faktycznej, w jakiej się znajduje, wykonanie decyzji powodować będzie znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2004 r., FZ 104/04; z 28 kwietnia 2005 r., II OZ 184/05, z 13 grudnia 2004 r., FZ 496/2004; z dnia 27 stycznia 2005 r., FZ 569/2004; z dnia 7 kwietnia 2005 r., II OZ 201/2005; z dnia 21 grudnia 2006 r., I FZ 525/2006; wszystkie orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

W orzecznictwie sądowym przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu są definiowane w następujący sposób: "Niebezpieczeństwo, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne zaś do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków", (por. postanowienie NSA z 31 maja 2012 r.; II OZ 465/12; CBOSA).

Naczelny Sad Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca we wniosku nie wykazała konkretnych okoliczności, które mogłyby spowodować możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków.

W niniejszej sprawie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spółka podniosła, że wykonanie zaskarżonej decyzji oznaczałoby dla niej niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody związanej z poniesionymi kosztami druku ww. podręcznika, koniecznością przechowania i ewentualnej późniejszej utylizacji jego egzemplarzy oraz utraconych korzyści, w związku z niemożnością dalszej sprzedaży. Ponadto strona skarżąca zwróciła uwagę, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty pozycji rynkowej podręcznika.

Tak sformułowanego uzasadnienia wniosku nie można uznać za wystarczające w postępowaniu o wstrzymanie wykonania decyzji. Strona nie odniosła się, w żaden sposób, do swojej sytuacji materialnej, nie wskazała w jaki dokładnie sposób wykonanie zaskarżonej decyzji wpłynie na proces inwestycyjny czy na jej interes finansowy. Podmiotem w niniejszej sprawie nie jest osoba fizyczna a spółka i udzielenie tego typu informacji, nawet jeżeli miałoby ono zostać jedynie zawarte we wniosku i niepoparte dodatkowymi dokumentami, jest niezbędnym do prawidłowej oceny czy w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Innymi słowy, strona musi wykazać, że w powiązaniu z jej sytuacją majątkową wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki z powodu wystąpienia tych okoliczności. Sąd nie zna z urzędu sytuacji finansowej Spółki, ani jej udziału procentowego w omawianym rynku, biorąc pod uwagę wskazaną przez skarżącą konkurencję.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia, iż wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje utratę pozycji rynkowej skarżącej Spółki należy podkreślić, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie oznacza, że skarżąca nie może nadal wydawać przedmiotowej książki. Wprawdzie, cofnięcie dopuszczenia książki do użytku podręcznika szkolnego może mieć wpływ na osiągane przez skarżącą przychody i może skutkować powstaniem szkody, jednakże brak jest podstaw do twierdzenia, że szkoda ta będzie znaczna, a tylko taka – stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. – uzasadniałaby zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił oddalić zażalenie.