Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 31/11 oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA J. K. oraz sędziów WSA M. G., A. J., B. J., B. J., T. L., K. M., A. M., H. R. i Z. S., a także referendarzy sądowych A. B. i K. N. w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w wydaniu decyzji lub zaświadczenia o utracie mocy prawnej zaświadczenia lekarskiego.
W uzasadnieniu podano, że w dniu 16 maja 2011 r. wpłynął do WSA w Olsztynie wniosek A. Z. o wyłączenia wskazanych wyżej sędziów od rozpoznawania jego sprawy. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 §1 pkt 6a w związku z art. 183 §2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) strona stwierdziła, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych, którzy brali udział w prowadzonych uprzednio postępowaniach w jej sprawach. W ocenie skarżącego autorytet moralny i etyczny wyżej wymienionych sędziów jest wątpliwy, czego dowodem jest oddalenie wszystkich, licznych wniosków o wyłączenie sędziów. Zakwestionował również nagminne, w jego ocenie, posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu.
Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w Olsztynie oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 18 – 29 akt), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd I instancji stwierdził, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata prze nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii skarżącego o jakimkolwiek nastawieniu sędziego do niego, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku.
W zakresie w jakim wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych oparto na treści art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd podkreślił, że wymienieni we wniosku sędziowie i referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 P.p.s.a. Skarżący nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych, wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie oraz referendarze sądowi pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- art. 19 P.p.s.a. przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że norma ta może być rozumiana inaczej niż to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo też inne skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub do uprawnień strony, a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek z zakresu wniosku;
- art. 22 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 19 P.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, że sprawa wniosku skarżącego o wyłączenie wymienionych sędziów WSA w Olsztynie oraz referendarzy sądowych w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 31/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych sędziów oraz referendarzy i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a.) nie spowodowało to, że nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i wymienionych sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie wspomnianych sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłoby wywołać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziów;
- art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. na skutek art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, że w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 31/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do przyczyn wyłączenia składu sędziowskiego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 31/11, którego to dotyczył wniosek o wyłączeniu oraz to, że przesłanki wskazane przez skarżącego nie mogą stanowić przyczyny wyłączenia.
W obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł między innymi, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziów musi być poprzedzone złożeniem przez nich dokładnie skonkretyzowanych oraz właściwie i należycie uzasadnionych wyjaśnień w tym wyjaśnień odnoszących się do wniosku i wskazanych przyczyn wyłączenia. Nie można uznać, jak uczynił to WSA w Olsztynie, że złożenie przez sędziów i referendarzy oświadczenia nieodnoszącego się w ogóle do zakresu wniosku strony jest wystarczające, aby uznać wniosek strony za nieuzasadniony.
Przytaczając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego, wskazał, że przesłanki względne wyłączenia sędziego, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego są zwrotem niedookreślonym. Sąd I instancji nie dokonał oceny, czy takie przesłanki zaistniały. Wobec braku prawidłowych oświadczeń sędziów i wobec niespełnienia wymogu formalnego tj. braku wskazania należytych wiarygodnych i skonkretyzowanych wyjaśnień składu orzekającego we wskazanym zakresie WSA w Olsztynie nie mógł dokonać prawidłowej oceny wniosku skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter procesowej gwarancji jego bezstronności w konkretnym postępowaniu, czego warunkiem jest niezależność sędziego zarówno od organów państwa, jak i od stron. Wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 151). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 P.p.s.a., wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).
Odnosząc się do zarzutu niezłożenia przez sędziego oświadczenia w trybie określonym w art. 22 § 2 P.p.s.a., należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wszyscy sędziowie oraz referendarze sądowi objęci wnioskiem o wyłączenie ich od rozpoznawania sprawy skarżącego, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, złożyli wymagane oświadczenia. Ich treść w pełni odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ugruntowany pogląd, że skoro sędzia, które dotyczy wniosek o wyłączenie złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenia nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu wskazał, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący ani we wniosku o wyłączenie sędziów, ani w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Nie wykazał ponadto, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co bezstronności w danej sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Ogólnikowe twierdzenia powołane w składanych pismach nie mogą wskazywać na brak bezstronności sędziów przy rozpoznawaniu sprawy.
Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz złożone przez sędziów i referendarzy oświadczenia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie słusznie orzekł, że brak było podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów objętych wnioskiem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.