Postanowienie NSA z 20 lipca 2012 r., I OZ 511/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1406/11 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie skargi J.B. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

J.B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, w tym opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku tego Sądu z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1406/11.

W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, przedstawił swoją sytuację majątkową wyjaśniając, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podał, że gospodarstwo rolne, z którego się utrzymuje wymaga dużych nakładów wynikających z czasowo przebywania wnioskodawcy w innym miejscu. Skutkuje to zwiększeniem wydatków o charakterze doraźnym i brakiem części dochodów ze sprzedaży mleka.

Z przedstawionego wykazu przychodów i wydatków w 2010 r. wynika, że jego dochód z gospodarstwa rolnego wyniósł 18.485 zł, z tytułu dotacji unijnych - 19.264 zł, z otrzymywanej renty - 1682 zł. Deklarowane poniesione przez niego koszty wynosiły ok. 36.605 zł. Wnioskodawca posiada grunty rolne o powierzchni 21,1142 ha (w tym 2,06 ha dzierżawione od gminy), las o powierzchni 3,68 ha, dom o powierzchni 70 m², a także 13 maszyn rolniczych o wartości szacunkowej około 74.500 zł. Poza środkami na niezbędne utrzymanie (prowadzenie prac gospodarczych) nie posiada on oszczędności. Łączne deklarowane przez niego zadłużenie wynosi 8573 zł.

Pismem z dnia 22 marca 2012 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia: odpisów wszystkich zeznań podatkowych skarżącego z ostatnich dwóch lat, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia o posiadanych przez wnioskodawcę pojazdach mechanicznych (podanie ich marki, modelu, roku produkcji), wskazania wysokości dopłat bezpośrednich uzyskiwanych z funduszy Unii Europejskiej w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość tych dopłat, odcinka renty lub innego dokumentu potwierdzającego jej wysokość oraz dokumentów lub oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wnioskodawcy.

W zakreślonym terminie wnioskodawca nadesłał do Sądu - za wyjątkiem dokumentu wskazującego dopłaty z funduszy Unii Europejskiej za 2011 r. - żądane dokumenty, z których wynika m.in., że posiada on częściowo niesprawne maszyny rolnicze oraz ciągniki, a także ciągnik z 2010 r. Z wyciągu z rachunku bankowego za okres o dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 30 marca 2012 r. wynika, iż saldo końcowe wynosiło 3,657.09 zł. Ponadto podał, że ponosi opłaty za media doprowadzone do nieruchomości przy ul. [...] (średnio 153, 91 zł miesięcznie za energię elektryczną, i 16,69 zł średnio miesięcznie za wodę).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1406/11 zwolnił skarżącego z opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem (pkt 1) oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt 2).

W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) podał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie ma uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku w całości, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Z nadesłanych przez niego dokumentów wynika, że poniesienie części kosztów sądowych leży w zakresie jego możliwości finansowych. Wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego przynoszącego wg jego oświadczenia roczny dochód na poziomie 18.485,28 zł. Ponadto, uzyskuje on ponadto dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej - w 2010 r. była to kwota 19.264,28 zł oraz posiada regularne źródło dochodów w postaci renty w kwocie 145,64 złotych miesięcznie. Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskodawca wskazuje wydatki jakie ponosi w związku z własnym utrzymaniem oraz prowadzoną działalnością rolniczą w wysokości 36. 605,16 zł rocznie, niemniej nie można przyjąć, że jest on osobą na tyle ubogą, że poniesienie choćby kosztów procesu może stanowić zagrożenie dla jego ekonomicznej egzystencji.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia J.B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zaskarżając je w części obejmującej punkt 2. zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a.

W uzasadnieniu zażalenia wskazał na wysokość aktualnego zadłużenia i wielkości uiszczonych kosztów sądowych w 2012 r. oraz podkreślił, że Komornik Sądu Rejonowego w S. zajął mu rentę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego przynoszącego wg jego oświadczenia roczny dochód w wysokości 18.485,28 zł. Ponadto uzyskuje on dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej. W 2010 r. była to kwota 19.264,28 zł. Poza tym posiada stałe źródło dochodów w postaci renty w kwocie 145,64 złotych miesięcznie. Z treści złożonego wniosku wynika, że ponoszone przez niego wydatki w związku z własnym utrzymaniem oraz prowadzoną działalnością rolniczą w skali roku wynoszą 36.605,16 zł. Natomiast wysokość jego dochodów w skali roku kształtuje się na poziomie 39.432,20 zł. Wprawdzie z przedłożonego przez niego wraz z zażaleniem wezwania od dokonania potrącenia z renty lub emerytury (karta nr 110 – akt sądowych) wynika, że jego renta została zajęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowy w S. na zaspokojenie wierzytelności na kwotę 1193 zł, to jednak z przedłożonego na wezwanie Sądu pierwszej instancji wyciągu z rachunku bankowego za okres od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 30 marca 2012 r. wynika, iż saldo końcowe wynosiło 3,657.09 zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem uznać, iż sytuacja skarżącego jest tego rodzaju, że posiadane przez niego środki, nie powalają na ponoszenie przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości nie zasługiwał na uwzględnienie. Dodatkowo, podkreślić należy, iż nawet uwzględniając wykazane przez niego koszty utrzymania, trudno uznać, aby uzyskując dochód w skali roku kształtujący się na poziomie 39.432,20 zł., nie był on w stanie pokryć kosztów postępowania kasacyjnego.

Przepis art. 260 P.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Przepis ten nie został w tej sprawie naruszony.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.