Postanowienie NSA z 25 czerwca 2013 r., I OZ 514/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 255/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika

Sprawa

w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.

Pismem z dnia [...] lutego 2012 r., skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru złożył od ww. wyroku skargę kasacyjną. Pełnomocnik wskazał przy tym, że skarga ta została wniesiona w wykonaniu obowiązku wynikającego z treści art. 42 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej " P.p.s.a.", bowiem udzielone mu pełnomocnictwo zostało z dniem [...] lutego 2012 r. przez niego wypowiedziane.

Pismem z dnia [...] maja 2012 r. J. H. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W złożonym przez siebie wniosku wnioskodawca wskazywał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dorosłym synem. Źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi emerytura jego i żony w łącznej kwocie [...] zł. Podał również, że jego syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto skarżący twierdził, iż posiada mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m2 nie ma żadnych przedmiotów wartościowych, oszczędności czy lokat pieniężnych. Wnioskodawca wskazał też, że majątek odrębny jego żony stanowi "niedochodowa" zabudowana działka budowlana o powierzchni [...] m2. Podkreślił też, iż nie wystąpił o "kolejne przyznanie prawa pomocy", a jedynie o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, w miejsce dotychczasowego pełnomocnika w związku z wypowiedzeniem przez niego pełnomocnictwa.

Wezwany do uzupełnienia danych o swojej sytuacji majątkowej poprzez przedstawienie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym oraz potwierdzenie wysokości uzyskiwanych dochodów, wnioskodawca, dołączając stosowne dokumenty wskazał, że pełnomocnik został mu przyznany na mocy postanowienia Sądu z dnia 30 września 2008 r., (sygn. akt IV SA/Gl 95/08) dlatego budzi jego wątpliwości konieczność ponownego wykazywania stanu majątkowego.

Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 stycznia 2012 r.(sygn. akt I OZ 985/12) uchylił powyższe orzeczenie, stwierdzając, że Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odniósł się do oświadczeń strony w zakresie stanu rodzinnego, oraz dochodów, czy informacji, które wynikają z nadesłanych przez skarżącego dokumentów. Jedynie zaś ocena wszystkich informacji związanych z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, mogła być podstawą przyjęcia, że wniosek został prawidłowo rozpoznany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. ponownie odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku ustalono, że z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynikało, iż miesięczny dochód rodziny skarżącego to kwota: [...] zł na którą składa się emerytura pobierana przez skarżącego w kwocie [...] zł oraz jego żonę w kwocie [...] zł. Koszty utrzymania, związane z opłatami za mieszkanie oraz leczenie obciążające rodzinę to kwota: około [...] zł na którą składają się następujące opłaty: czynsz – [...] zł, energia elektryczna: [...] zł, opłata za gaz: [...] zł, telefon: [...] zł, ubezpieczenie jego oraz jego żony w rozliczeniu miesięcznym [...] zł ([...] zł za 3 miesiące), podatek od nieruchomości w rozliczeniu miesięcznym: [...] zł, koszt energii elektrycznej opłacanej na działce [...] zł oraz koszt zakupów lekarstw w kwocie około [...] zł miesięcznie.

W świetle powyższego Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 243 § 1 art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – stwierdził, że w każdym postępowaniu odrębnie badana jest sytuacja majątkowa i rodzinna osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, dlatego w niniejszym przypadku nie miało znaczenia, iż w innym postępowaniu wniosek w tym przedmiocie, został rozpoznany zgodnie z żądaniem strony. W dalszej kolejności Sąd Wojewódzki wskazywał, że z porównania dochodów i wydatków skarżącego i członków jego rodziny wynika, iż po odliczeniu niezbędnych wydatków, do dyspozycji rodziny skarżącego pozostaje kwota [...] zł, ([...] zł na osobę). Nawet zatem uwzględniwszy konieczność pomniejszenia wyżej wskazanej kwoty o wydatki, jakie wiążą się z potrzebą zakupu żywności, oraz środków czystości czy odzieży dla rodziny, ww. kwota umożliwia zaoszczędzenie środków na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Sąd Wojewódzki podkreślił przy tym, że skarżący – chociaż wspominał o konieczności hospitalizacji żony - nie wykazał wysokość wydatków z tym poniesionych.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie zaoszczędzić środków na ten cel, zwłaszcza, że w toku postępowania ustanowił już zawodowego pełnomocnika, a nie wykazał, iż pełnomocnik ten w rozpoznawanej sprawie działał nieodpłatnie.

Istotnym w tym przypadku pozostawał również fakt utrzymywania zabudowanej nieruchomości ze środków pochodzących z majątku wspólnego małżonków, chociaż stanowi ona odrębny majątek żony wnioskodawcy, co – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – świadczyło o nienależytym wykorzystywaniu przez niego posiadanych zasobów, czy własnych dochodów a przez co zaniedbał możliwość ich użycia w celu poprawienia własnej sytuacji majątkowej.

J. H. w złożonym zażaleniu, zaskarżając powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wnosząc o jego uchylenie, wskazywał, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W jego ocenie, w niniejszym przypadku zachodziła nieważność postępowania zażaleniowego, bowiem w składzie sądu brał udział sędzia, który wielokrotnie orzekał w poprzednio prowadzonych postępowaniach dotyczących tego samego przedmiotu.

Skarżący twierdził ponadto, że Sąd Wojewódzki nie wskazał, że następstwem wyroku wydanego w sprawie, w której został mu przyznany pełnomocnik z urzędu, był wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2009 r. (sygn. akt I OSK 1435/ 08) również wydany w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego, w którym uznano prawo skarżącego do jego otrzymania za okres, chociaż uprawnienie to nie zostało dotąd wykonane. W wyniku zaś powyższego, zadłużenie skarżącego wzrosło do kwoty [...] zł, przyczyniając się do pogorszenia stanu zdrowia jego żony, której leczenie obecnie wymaga zaangażowania znacznych nakładów finansowych.

Skarżący wskazał również, iż zadłużenie alimentacyjne syna tworzącego wspólnie z nim i jego żoną gospodarstwo domowe wynosi ponad [...] zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Z przedstawionych przez skarżącego informacji o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach jednoznacznie wynika, iż dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wydatki, które wskazał, nie przewyższały uzyskiwanych dochodów.

Również okoliczności dotyczące nieruchomości, stanowiącej odrębny majątek żony skarżącego, uzasadniają wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko. Utrzymywanie niedochodowej nieruchomości, która stanowi obciążenie finansowe budżetu rodziny skarżącego, świadczy o braku chęci poprawy własnej sytuacji finansowej. Prawo pomocy nie może zaś zostać przyznane osobie, która świadomie nie korzysta z możliwości jej poprawy, poprzez pozbycie się zbędnych obciążeń finansowych, czy też przynajmniej wykorzystanie swoich możliwości do zrównoważenia ponoszonych wydatków (np. wynagrodzenie z tytułu dzierżawy). Skarżący nie wykazał, że przedmiotowa działka nie może stanowić przedmiotu jakiegokolwiek obrotu, z którego można by uzyskać dochód równoważący przynajmniej koszty jej utrzymania, co wpłynęłoby na poprawę sytuacji majątkowej jego i członków jego rodziny.

Nie można było w związku z powyższym obiektywnie uznać, że skarżący wykorzystał wszystkie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów wynagrodzenie ustanowionego na jego rzecz pełnomocnika, co uzasadniało odmowę przyznawania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższą ocenę nie mogły mieć przy tym wpływu okoliczności związane z zadłużeniem alimentacyjnym syna skarżącego, fakt hospitalizowania żony skarżącego oraz kserokopie faktur potwierdzających zakup przez niego lekarstw, już choćby z tego powodu, że zostały one zaprezentowane dopiero na etapie postępowania zażaleniowego. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest bowiem kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji, nie zaś powtórne rozpoznanie wniosku w tym przedmiocie.

Bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają zarzuty dotyczące obsadzenia składów Sądu Wojewódzkiego orzekających sprawach z udziałem skarżącego. Nie mają one bowiem wpływu na ocenę realizacji przesłanek uzasadniających przyznanie J. H. prawa pomocy.

W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanej części. Ponownego podkreślenia wymaga, iż tego rodzaju pomoc jest zarezerwowana tylko dla osób, które znajdują się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej i które, z uwagi na ich ciężką sytuację, nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżący nie wykazał, iż do tej grupy się kwalifikuje.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.