Postanowienie NSA z 20 lipca 2012 r., I OZ 515/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 355/12 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania..

Skład

Sędzia NSA Janina Antosiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił Z. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż skarżąca w swoim wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi dwoma synami, córką, synową i dwójką wnucząt. Jako źródła dochodu wskazała gospodarstwo rolne będące jej własnością, drugie, którego właścicielem jest starszy syn oraz alimenty przyznane na dwoje młodszych dzieci, z których jedno studiuje, a drugie jest uczniem liceum plastycznego. Skarżąca wskazała przy tym, iż osiąga dochód jedynie z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jego wysokość to około 1400 zł miesięcznie. Sąd wezwał stronę, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych dokumentów, poświadczających jej sytuację majątkową i rodzinną, poprzez nadesłanie:

• kserokopii wyroku orzekającego alimenty na rzecz dzieci,
• zaświadczenia z uczelni, na której studiuje syn, czy otrzymuje stypendium socjalne bądź naukowe,
• zaświadczenia z Liceum Plastycznego córki, czy otrzymuje stypendium szkolne bądź socjalne,
• zaświadczenia potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez M. N. oraz A. N. w okresie ostatnich trzech miesięcy,
• wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, lokat, kont oszczędnościowych wszystkich dorosłych członków rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy,
• decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2012,
• dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie domu za okres ostatnich miesięcy,
• oświadczenia dotyczącego mieszkania o powierzchni 100m2 przez wskazanie miejsca jego położenia, kto w nim zamieszkuje oraz ponosi koszty jego utrzymania,
• wskazanie jakiego rodzaju produkty rolnicze skarżąca sprzedaje,
• kserokopii zeznań podatkowych skarżącej, M. N. i A. N.,
• oświadczenia, czy skarżąca sprzedała którąś z wydzielonych działek, jeżeli tak to przedłożenie kserokopii aktu notarialnego potwierdzającego transakcję.

W zakreślonym przez Sąd terminie skarżąca przesłała pismo, w którym oświadczyła, że syn Andrzej aktualnie przerwał studia, ponieważ zdaje ponownie maturę, by uzyskać większą liczbę punktów i rozpocząć naukę na innym kierunku studiów, mieszkanie o pow. 100 m2, nie jest oddzielnym mieszkaniem, lecz częścią domu o pow. 235 m2, w którym zamieszkuje cała rodzina, ponieważ pozostała część nie nadaje się do zamieszkania, żadna z wydzielonych działek nie została do dnia 6 czerwca 2012 r. sprzedana. Dodatkowo skarżąca załączyła kserokopię wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dwójki dzieci po 250 zł miesięcznie, zaświadczenie z Liceum Plastycznego, że córka nie pobiera stypendium, ani żadnych innych świadczeń, wyciąg z własnego rachunku bankowego za miesiąc maj 2012 r. z saldem początkowym 4,852,96 zł i końcowym 202,96 zł, potwierdzenie wpłaty 30 tys. zł na lokatę, stan konta syna na dzień 4 czerwca 2012 r., decyzji w sprawie podatku rolnego od nieruchomości ustalającej cztery raty w kwocie po 222 zł, decyzji w sprawie podatku rolnego syna Mariusza, faktury za wodę i nieczystości na kwotę 66 zł i 139 zł, faktury za wywóz ścieków na kwotę 37 zł, faktur za prąd na kwotę 552 i 485 zł oraz zaświadczenia o szacunkowym dochodzie z gospodarstwa rolnego skarżącej na kwotę 16.621.88 zł i syna na kwotę 45.444,51 zł.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wypełniła wezwania do uzupełnienia dokumentów poświadczających jej sytuację majątkową, a tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny tej sytuacji. Sąd podkreślił, że skarżąca nie udokumentowała dochodów uzyskiwanych przez nią, ani jej syna, w ogóle zaś nie wykazała jakie dochody uzyskuje jej synowa. W ocenie Sądu działania skarżącej świadczyły o uchylaniu się od obowiązku wykonania zarządzenia, a tym samym nie wykazała ona, aby spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Z. N. podnosząc, iż wbrew ustaleniom Sądu wykazała dochód jaki uzyskuje ona i jej syn, a ponieważ synowa prowadzi z synem wspólnie gospodarstwo rolne, to ich dochód jest łączny. Skarżąca podkreśliła, iż z uzyskanych przez nią zaświadczeń w sposób oczywisty wynika jaki roczny dochód uzyskiwany jest z posiadanych przez jej rodzinę gospodarstw rolnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. stanowi, iż przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla niej i jej rodziny. Wykazanie takie powinno nastąpić poprzez powołanie we wniosku okoliczności wskazujących na stan rodzinny i majątkowy strony, oraz przesłanie dokumentów stan ten uprawdopodabniających.

Jeśli strona w swoim wniosku nie wykaże w sposób dostateczny, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, Sąd ma możliwość skorzystania z instytucji określonej w art. 255 ustawy P.p.s.a. i wezwać stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i nadesłania dokumentów potwierdzających jej rzeczywisty stan finansowy, majątkowy i rodzinny. Wezwanie takie wystosowane zostało w przedmiotowej sprawie do Z. N., którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość dochodu osiąganego przez nią i jej rodzinę. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła szereg dokumentów, z których wynikało między innymi, iż jej dzieci nie korzystają z żadnych stypendiów związanych z odbywaną nauką, a także wskazujących na roczne dochody uzyskiwane przez nią i jej najstarszego syna z prowadzonych przez nich gospodarstw rolnych. Skarżąca załączyła także wyciągi z rachunków bankowych, a także kopię wyroku, którym zasądzono na rzecz jej młodszych dzieci alimenty od byłego męża. Strona dołączyła też kopie rachunków, z których wynikała wysokość ponoszonych przez nią miesięcznych wydatków. Sąd uznał przedstawione dokumenty za niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, a nadto uznał, iż uchyliła się ona od wykonania wezwanie, bowiem nie wskazała w ogóle jaki dochód uzyskuje jej synowa. Ocenę taką uznać trzeba za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Nie można przede wszystkim za słuszne przyjąć stanowiska Sądu, jakoby skarżąca uchyliła się od wykonania skierowanego do niej zarządzenia wydanego w trybie art. 255 ustawy P.p.s.a. Zauważyć trzeba, iż nadesłała ona liczne dokumenty poświadczające – wbrew temu co twierdzi Sąd – jakie dochody uzyskują poszczególni członkowie jej rodziny. Zaświadczenia o rocznym dochodzie uzyskiwanym przez nią i jej syna z tytułu prowadzonych gospodarstw rolnych wskazują wprost jakie kwoty uzyskane zostały z tego tytułu, także zaświadczenia o niepopieraniu stypendiów przez młodsze dzieci oraz kopia wyroku zasądzającego na ich rzecz alimenty pozwalają na stwierdzenie jakie dochody uzyskiwane są przez pozostałych członków rodziny. Niezasadnym wydaje się być także stwierdzenie o niewykazaniu dochodu synowej skarżącej, skoro strona wskazywała w swoich pismach, iż prowadzi ona działalność rolniczą wspólnie z synem skarżącej. Przyjąć więc można, iż dochód uzyskiwany z gospodarstwa należącego do syna strony jest dochodem wspólnym obojga małżonków.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, twierdząc, iż skarżąca nie wykonała skierowanego do niej wezwania, posłużył się zbyt daleko idącym rygoryzmem, szczególnie że instytucja przyznania prawa pomocy nie wymaga, aby wnioskodawca udowadniał okoliczności mogące stanowić przesłanki do przyznania mu takiej pomocy, a jedynie je uprawdopodobnił, co jest dalece mniej rygorystycznym wymogiem. Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż strona uniemożliwiła dokonanie oceny jej stanu majątkowego i rodzinnego, bowiem przedłożone przez nią dokumenty na ocenę taką z pewnością pozwalały. Dlatego też przyjąć trzeba, iż w tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy była przedwczesna, a orzeczenie w tej kwestii będzie możliwe dopiero po merytorycznym odniesieniu się przez Sąd do przedstawionych przez Z. N. oświadczeń i dokumentów.

Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za wydane z naruszeniem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 tej ustawy.