Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Op 338/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił S. H. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza w kwestii gospodarstwa rolnego, którego posiadania w obecnym wniosku skarżąca nie wykazała, a także stanu osobowego rodziny wnioskodawczyni, okazały się niewystarczające do jego oceny w ramach kryteriów określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że S. H. nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego. W szczególności nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani też nie złożyła bliższych wyjaśnień dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę [...] zł oraz rozdysponowania tej kwoty. Sąd I instancji nie kwestionował przy tym okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, ale wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty uzyskanej z jej sprzedaży miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, w szczególności w kontekście uzyskiwania przez skarżącą alimentów od męża w podwyższonej kwocie wynoszącej jedynie 30 zł. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również dowodów potwierdzających leczenie męża oraz wysokości wydatków z tym związanych, zatem Sąd nie był w stanie określić, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu obciążenia finansowe.
Ponadto skarżąca nie przedstawiła kosztów utrzymania miesięcznego siebie i rodziny. Sąd jednakże, posiadając wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania, a także posiłkując się oświadczeniem samej skarżącej znajdującym się aktach sprawy zauważył, że uzyskiwany przez skarżącą dochód nie może pokryć opłat za korzystanie z mieszkania i zaspokoić podstawowych potrzeb członków rodziny. S. H. odmawia jednocześnie wyjaśnienia, w jakim zakresie uzyskuje pomoc od osób trzecich. Brak jest także konkretnych danych dotyczących wysokości wynagrodzenia syna, czy wskazania (przynajmniej w przybliżeniu) dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży surowców wtórnych. Tak więc skarżąca uniemożliwia dokonanie oceny jej sytuacji bytowej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła S. H. W uzasadnieniu wnosząca zażalenie podniosła, iż pozostaje bezrobotna, korzysta z pomocy społecznej, a jej mąż prowadzi odrębne gospodarstwo.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w nim wskazanych.
Na wstępie należy zauważyć, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. odmówiono przyznania S. H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, a postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe orzeczenie.
W związku z tym kolejny wniosek skarżącej powinien być rozpoznany i oceniony pod kątem zmiany okoliczności, jakie zaszły od czasu rozpoznania pierwszego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). W związku z tym, należy tak interpretować przepisy obowiązującego prawa, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej.
Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że sytuacja życiowa i materialna skarżącej nie zmieniła się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie wziął ponadto pod uwagę, że wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. została oddalona skarga S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] stycznia 2010 r. W związku z tym skarżąca chcąc skutecznie wnieść skargę kasacyjną zmuszona jest skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozważy, czy w zmienionych okolicznościach faktycznych - to jest w sytuacji, w której strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, a ze względu na istniejący przymus adwokacki nie może zrobić tego sama - zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.