Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 17 lipca 2015 r. wezwano J. S. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od złożonego przez niego wniosku z dnia 11 maja 2015 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2015 r. w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni pod rygorem jej ściągnięcia.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wniósł o umorzenie opłaty kancelaryjnej, wskazując, że jest ubogim emerytem rolniczym, a otrzymywana emerytura i tak nie starcza na pokrycie pełnych kosztów utrzymania. Dodał, że susza sprawiła, iż warzywa i owoce z przydomowego ogródka nie obrodziły co dodatkowo obciążyło jego skromny budżet.
Pismem z dnia 4 września 2015 r. wezwano skarżącego do złożenia uzupełniającego oświadczenia, obejmującego dane o stanie majątkowym i obecnie uzyskiwanych dochodach, a także o stanie rodzinnym oraz o dochodach małżonka pozostającego we wspólności majątkowej z dłużnikiem dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 28 września 2015 r. odmówiono skarżącemu umorzenia opłaty kancelaryjnej od ww. wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. oddalił zaś wniesione na to zarządzenie zażalenie, wskazując, że skarżący nie udzielił niezbędnych informacji, które umożliwiłyby Sądowi ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim nienależyte wykonanie przez skarżącego wezwania Przewodniczącego z dnia 3 września 2015 r. i niepełne udokumentowanie stanu majątkowego, co uniemożliwiało przyjęcie, iż sytuacja skarżącego wyczerpuje przesłanki określone w art. 229 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.".
Pismem z dnia 1 lutego 2016 r. skarżący ponownie złożył wniosek o umorzenie należnej opłaty kancelaryjnej w całości, wskazując, że jego ośmioosobowa, wieloosobowa i wielopokoleniowa rodzina żyje na granicy ubóstwa. Stwierdził, że razem z żoną są emerytami. Natomiast syn W., którego są dożywotnikami jest bardzo poważnie chory na naczyniaka pnia mózgu. Wnioskodawca dodał, że syn doznał nagle zawału serca i trafił do szpitala gdzie stwierdzono u niego bardzo poważną wadę serca (ubytki międzykomorowe, powiększenie serca) skutkującą niewydolnością serca tzw. "migotaniem serca" i zagrożeniem udaru niedokrwiennego. Syn skarżącego - W.ma całkowity zakaz wysiłku fizycznego i musi być pod stałą opieką lekarzy. Czeka go rehabilitacja i poważna ryzykowna operacja ratująca życie.
Skarżący stwierdził zatem, iż w tej sytuacji nie jest w stanie ponieść żądanej opłaty bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Podniósł jednocześnie, że jego rodzina jest zadłużona z tytułu opłat podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę [...] zł wraz z odsetkami, a także na kwotę [...] zł za wywóz śmieci. Do powyższego wniosku skarżący załączył kartę informacyjną GOPS z dnia [...] września 2012 r., decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2014 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na wnuki, kopie faktury VAT [...], dowody opłaty na energię elektryczną, wyciąg z rachunku bankowego, decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, dowodów dokonania wpłat opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skarżący dołączył ponadto kopię karty informacyjnej opisującą stan zdrowia W. S. z Centrum Medycznego [...] w R. SPZZOZ oraz zwolnienia lekarskiego.
Zarządzeniem z dnia 1 marca 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia uzupełniającego oświadczenia, obejmującego dane o stanie majątkowym i obecnie uzyskiwanych dochodach, a także o stanie rodzinnym oraz o dochodach małżonka pozostającego we wspólności majątkowej z dłużnikiem oraz dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego dokumentów dotyczące obciążeń i zobowiązań finansowych, tj. kosztów utrzymania domu (tj. opłaty z gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw itd.), kredytów, a ponadto o wskazanie na wszelkie inne okoliczności uzasadniające składany wniosek.
W odpowiedzi na powyższe skarżący wskazał, że jest członkiem wielodzietnej i wielopokoleniowej rodziny, która żyje na granicy ubóstwa, lecz stara się radzić sobie samodzielnie. Stwierdził, że członkowie jego rodziny są od lat sekowani przez miejscowych urzędników, którzy próbują pozbawić ich reszty gospodarstwa.
Stwierdził, że jego syn cierpi na poważną chorobę wykrytą w 2007 r. - naczyniaka trzonu kręgu C7 umiejscowionego w pobliżu pnia mózgu, który już wówczas dawał niepokojące objawy w postaci zasłabnięć i drętwienia kończyn. Obecnie naczyniak się powiększył, wzmagając nacisk na pień mózgu i nasilając objawy neurologiczne. Skutkuje to zaburzeniami równowagi i osłabieniem pamięci. Syn jest stale rozdrażniony, poddenerwowany i wybuchowy. Jego zdolność ruchowa i zdolność percepcji jest coraz bardziej ograniczona. W tej sytuacji W. S. nie jest w stanie wykonywać ciężkiej pracy na roli, co odbija się na plonach.
Wnioskodawca podniósł również, że jego syn doznał zawału serca i trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego poważną wadę serca skutkującą "migotaniem serca", jego niewydolnością, niezwykle niskim ciśnieniem krwi i zagrożeniem udaru niedokrwiennego. Jest on obecnie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i musi być pod stałą kontrolą lekarzy. Powyższe dodatkowo pogłębia trudną sytuację materialną rodziny. Obecnie to 79 letni skarżący J. S. musi opiekować się ciężko chorym synem i doglądać gospodarstwa.
Wnioskodawca zaznaczył również, że w związku z ww. chorobą członkowie jego rodziny ponoszą dodatkowe wydatki na leki i prywatne wizyty lekarskie (koszt jednej wizyty to [...] zł), bowiem NFZ umożliwia dostęp do lekarza kardiologa dopiero za 6 miesięcy. Jego syn musi również stosować leki kardiologiczne nierefundowane przez NFZ o 100% odpłatności. Skarżący stwierdził również, że jego syn posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, w tym [...] ha lasu.
Oświadczył także, że ani nikt z osób tworzących z nim gospodarstwo domowe nie posiada oszczędności, rachunków bankowych, lokat dewizowych, akcji na giełdzie, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Wyjątkiem jest konto bankowe, synowej dla wypłat przyznanych zasiłków na dzieci.
Żaden z domowników nie jest również nigdzie dodatkowo zatrudniony, nie są także zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Gospodarstwo rolne prowadzone przez syna i synową, nie przynosi pieniężnego dochodu. Uzyskiwane plony przeznaczamy na potrzeby rodziny, a pozyskiwane drewno z ich lasu zapewnia opał. Poza tym las nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów.
Skarżący wyjaśnił, że dochód z gospodarstwa rolnego oznacza teoretyczną dochodowość gruntów dla celów podatku rolnego. Ustalony dochód w wysokości [...] zł, nie jest więc czystym dochodem miesięcznym w pieniądzu, lecz dochodem możliwym do uzyskania. Plony z gospodarstwa są w całości konsumowane przez rodzinę i zwierzęta.
Oświadczył ponadto, że jego członkowie jego rodziny utrzymują się z emerytur rolniczych, plonów z gospodarstwa oraz z zasiłków z gminy. Ich miesięczne wydatki wynoszą: na energię elektryczną ok. [...] zł, gaz około [...] zł. Wodę czerpią z własnej studni. Na leki, tlen i pieluchy dla skarżącego, insulinę dla żony skarżącego wydają zaś około [...] zł miesięcznie. Ubezpieczenie budynków kosztuje około [...] zł rocznie, oplata za telefon ok..[...] zł miesięcznie, zakup węgla [...] zł rocznie, wywóz nieczystości ok. [...] zł rocznie, wywóz śmieci - [...] zł miesięcznie, podatki od gruntów i budynków - [...] zł rocznie, szczepienie psów - [...] zł rocznie, przegląd kominiarski- [...] zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. [....] zł miesięcznie, leki ok. [...] zł miesięcznie.
Skarżący podniósł również, że w roku 2014 nikt z członków jego rodziny nie osiągnął żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu. Ponadto żadna z osób pozostających w gospodarstwie domowym nie posiada samochodu o wartości powyżej [...] zł. Nikt też, nie zbył w przeciągu ostatnich trzech lat jakiejkolwiek nieruchomości. Nie prowadzą też działów specjalnych produkcji rolnej. Stwierdził również, że członkowie jego rodziny nie korzystają z kredytów bankowych, nie opłacają czynszu oraz starają się regulować zobowiązania w terminie w zależności od możliwości. Obecnie na skarżącym ciążą zaś zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę [...] zł (z odsetkami) i [...] zł za wywóz śmieci.
Do wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył kopie: karty informacyjnej GOPS z dnia [...] września 2012 r. decyzji Wójta Gminy K. z dnia [....] listopada 2014 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na wnuki, kopie faktur VAT S.A., dowody wypłaty emerytury rolniczej, dowodów uiszczenia opłaty na energię elektryczną, postanowienia Wójta Gminy K. o zarachowaniu wpłaty na opłaty za gospodarowanie odpadami, wyciąg z rachunku bankowego, decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, dowodów dokonania wpłat opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Skarżący dołączył ponadto kopie karty informacyjnej z dnia [...] stycznia 2016 r. opisującej stan zdrowia W. S. z Centrum Medycznego [...] w R. ŚPZZOZ oraz zwolnienia lekarskie syna W. (od dnia [...].01.2016 r. do [...].02.2016 r.;[...].02.2016r. do [...].03.2016 r.; od [...].03.2016 r. do [...].04.2016 r.), rachunku za konsultację medyczną, skierowania do laboratorium, recepty, skierowania do poradni kardiologicznej, skierowanie do szpitala - Instytutu Kardiologii w W. z dnia [...] marca 2016 r.
Odmawiając zarządzeniem z dnia 1 kwietnia 2016 r. umorzenia opłaty kancelaryjnej do wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie wyroku - na podstawie art. 229 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz § 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (DzU. Nr 221, poz. 2194) - Przewodniczący stwierdził brak podstaw do wydania odmiennego rozstrzygnięcia.
Zdaniem Przewodniczącego, skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia przesłanek umorzenia należności. Zaniechał bowiem przedłożenia do akt sprawy dokumentów, które obrazowałyby jego pełną sytuację majątkową, potwierdzającą fakt, że nie dysponuje środkami, z których mógłby uiścić opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł, a ściągnięcie tej należności groziłoby zbyt ciężkimi skutkami.
Skarżący podał, na co wydatkuje otrzymywane wraz z żoną środki finansowe w łącznej wysokości [...] zł załączył -dowody wypłaty emerytury rolniczej oraz kopię paragonu fiskalnego za wizytę lekarską. Nie nadesłał jednak wystarczających dokumentów źródłowych potwierdzających prawdziwość przedstawionych wydatków.
Podnosząc, że w ciągu miesiąca rodzina skarżącego przeznacza kwotę około [...] zł na wizyty lekarskie, dojazd do lekarzy czy wykup lekarstw, nie nadesłał materiałów źródłowych potwierdzających te okoliczności. W nadesłanych dokumentach źródłowych znajduje się jedynie kopia paragonu fiskalnego z dnia [...] stycznia 2016 r. za wizytę lekarską, której koszt wyniósł [...] zł. Tym samym - zdaniem Przewodniczącego - skarżący nie przedstawił rachunków za lekarstwa (insulinę dla żony, tlen dla skarżącego, leki kardiologiczne dla syna) pieluchy (dla skarżącego) mimo, że w uzasadnieniu wniosku powołuje się na znaczne obciążenie tymi właśnie kosztami. Udokumentowany zaś wydatek nie dowodził, że skarżący spełnia warunki umorzenia należności sądowej.
Przewodniczący zwrócił uwagę, iż skarżący w dniu [...] lutego 2015 r. uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Jego uiszczenie nastąpiło pomimo tego, iż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący również powoływał się na poważną chorobę syna. Natomiast obecnie w toku rozpoznawania ponownego wniosku o umorzenie opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - skarżący nie wykazał by w jego sytuacji majątkowej, rodzinnej czy wysokości dochodów zaszły takie zmiany, które powodują, że obecnie nie jest w stanie uiścić kosztów należnej opłaty w wysokości 100 zł.
J. S., w złożonym na powyższe zarządzenie Przewodniczącego zażaleniu zakwestionował jego prawidłowość wskazując, iż Przewodniczący rozpoznając ww. wniosek nie wziął w ogóle pod uwagę nagłego zdarzenia losowego które sprowadziło obecną aktywność jego syna do walki o własne zdrowie i życie a samego skarżącego do przejęcia roli opieki nad gospodarstwem. Od tego czasu uległa zaś pogorszeniu sytuacja materialna całej rodziny, gdyż choroba syna skutkuje koniecznością korzystania z prywatnych i odpłatnych konsultacji, badań i leków.
Przewodniczący - zdaniem skarżącego - nie wziął pod uwagę obecnego zadłużenia rodziny skarżącego, a ponadto fakt de facto braku możliwości sprzedaży ziemi rolnej lub jej wydzierżawienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 229 § 1 p.p.s.a., należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami.
W świetle zaś § 2 ust. 1 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, umorzenie należności sądowych może nastąpić z urzędu lub na wniosek dłużnika. Wskazane należności mogą być umorzone na wniosek dłużnika w części lub w całości, jeżeli dłużnik wykaże, że z uwagi na swoją sytuację rodziną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie ich uiścić, a ściągnięcie należności w drodze egzekucji spowodowałoby dla dłużnika lub jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki.
Stosownie natomiast do treści § 7 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia, wniosek o umorzenie, rozłożenie na raty lub odroczenie zapłaty należności sądowych powinien zawierać oświadczenie dłużnika obejmujące dokładne dane o jego stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna – także o jej stanie rodzinnym, o dochodach małżonka pozostającego we wspólności majątkowej z dłużnikiem, a ponadto wszelkie inne okoliczności uzasadniające składany wniosek. Jeżeli oświadczenie dłużnika zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dłużnik jest obowiązany złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, uzupełniające oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego oraz inne, które organ wzywający uzna za niezbędne w danej sprawie.
Wobec powyższego uznać należy, iż to na dłużniku ciąży obowiązek wykazania okoliczności świadczących o tym, że nie jest w stanie uiścić należności sądowych. Należy przy tym zaznaczyć, iż umorzenie tego rodzaju należności stanowi w istocie rzeczy formę pomocy ze strony Skarbu Państwa, stąd też ustalenia Przewodniczącego na tym tle muszą być wyjątkowo skrupulatne.
W sytuacji zatem, gdy wnioskodawca domagał się umorzenia ww. należności, to jego obowiązkiem jest wykazanie, iż ponoszone wydatki zasadniczo przekraczają uzyskiwane dochody, których nie mógł w żaden sposób powiększyć, uniemożliwiając bez żadnego uszczerbku poniesienie dodatkowego obciążenia finansowego. Skarżący był przy tym zobligowany udowodnić, że wskazane wydatki mają rzeczywisty charakter i są uzasadnione, przedstawiając odpowiednie dokumenty źródłowe potwierdzające ich dokonania. Jeżeli więc skarżący w niniejszym przypadku deklarował, iż dochód osób tworzących wspólnie z nim gospodarstwo domowe wynosi [...] zł i przy tym dysponują oni gospodarstwem rolnym o znacznej powierzchni, a nie wykazał stosowanymi dokumentami, nawet pomimo skierowanego do niego w tym przedmiocie wezwania, deklarowanych miesięcznych wydatków, to jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Wybiórcze bowiem przedstawienie dokumentów niepotwierdzających wskazywanych we wniosku wydatków, których ponoszenie skarżący zgłaszał, nie czynią zadość temu obowiązkowi.
Choć zatem należy z pewnością przyznać, iż choroba syna skarżącego jest dotkliwa i niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków, to brak ich należytego wykazania uniemożliwiał przypisania takiemu stanowi rzeczy należytej wagi.
Zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego z dnia 1 kwietnia 2016 r. odpowiada zatem prawu.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.