Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2017 r., wezwano D.P. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r. w kwocie 1 500 zł, ustaloną na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Na powyższe zarządzenie zażalenie wniósł D.P., domagając się jego uchylenia i ustalenia wpisu od przedmiotowej skargi jako wpisu stałego, a nie stosunkowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), "ppsa.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że strona jest obowiązana ponosić koszty spowodowane swoim działaniem, w tym uiszczać należne opłaty sądowe.
Zgodnie z art. 230 § 1 ppsa od pism wszczynających postępowanie przed sądami administracyjnymi w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Natomiast pismami wszczynającymi postępowanie w sprawie są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2 ww. przepisu).
Przepisy art. 230 i 231 ppsa dzielą wpisy sądowe od pism wszczynających postępowanie na stałe i stosunkowe. Stosownie do art. 231 ppsa wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały.
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie przez D.P. skarga na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa jest pismem wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne, a więc podlega ona obowiązkowi wpisu sądowego. Wyjaśnienia wymaga zatem, czy przedmiot zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa, orzekającej o ustaleniu wysokości odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, dotyczy należności pieniężnej, o której mowa w art. 216 i 231 ppsa, w przeciwnym przypadku należny jest wpis stały. O rodzaju wpisu decyduje zatem charakter sprawy, w której skargę wniesiono, a dokładnie to, czy przedmiot skargi - zaskarżony akt – wiąże się bezpośrednio z określonym świadczeniem pieniężnym. Warunkiem koniecznym do ustalenia wpisu stosunkowego jest więc istnienie bezpośredniego związku między aktem lub czynnością będącą przedmiotem skargi a należnością pieniężną, co ma miejsce wtedy, kiedy z zaskarżonego aktu lub czynności da się wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej.
Wydając zaskarżone zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1 500 zł, Przewodniczący przyjął, że skarga na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania podlega wpisowi stosunkowemu w wysokości 1500 zł obliczonemu na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzenie to jest prawidłowe.
Ze skargi wynika, że skarżący zakwestionował całość decyzji orzekającej o ustaleniu wysokości odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz decyzję o odmowie powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu wydania inwestorowi wywłaszczonej nieruchomości. Powyższa decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. Nr 687), "ustawa".
Z przepisów ustawy wynika, że właściwy organ w pierwszej kolejności wydaje decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 11a ust. 1 ustawy). Na skutek tej decyzji, nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych albo własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (art. 12 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy).
Następnie, organ który wydał decyzję o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej, wydaje decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4 (art. 12 ust. 4a ustawy). Decyzja o odszkodowaniu jest decyzją pochodną (zależną), w tym sensie, że organ czerpie wiedzę o stosunkach prawnych lub faktycznych z orzeczenia lub z decyzji innego organu i opierając się na nich orzeka o uprawnieniach stron. Procesowo zaś mamy do czynienia z decyzją odszkodowawczą, która jest przykładem rozstrzygnięcia wynikającego z decyzji uprzedniej.
Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja poprzedzona została wydaniem odrębnej decyzji na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 3 października 2016 r., I OPS 1/16, w sprawie, której przedmiotem jest wyłącznie odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, choć znajduje ona podstawę w stosunku publicznoprawnym, rozstrzyga się wyłącznie o uprawnieniu właściciela nieruchomości do żądania naprawienia szkody. Wywłaszczenie nie jest zatem przedmiotem takiej sprawy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, ale ustalenie odszkodowania. Zasadniczym przedmiotem zaskarżonej decyzji w takiej sprawie nie jest pozbawienie prawa własności nieruchomości, ale należność pieniężna w rozumieniu przepisów art. 216 i art. 231 ppsa, bowiem skarżący może kwestionować tylko ustalenie wysokości odszkodowania zawarte w decyzji o odszkodowaniu.
Decyzja ta kończy odrębne postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć oczywiście dla jej wydania konieczne jest uprzednie wydanie decyzji, której skutkiem jest wywłaszczenie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że decyzja o ustaleniu odszkodowania posiada odrębny byt, jest formalnie i materialnie odrębną sprawą od sprawy w przedmiocie wywłaszczenia i jako taka bezpośrednio wiąże się z ustalanymi świadczeniami pieniężnymi, określając jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09. W powołanej uchwale stwierdzono, że w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały, określony w § 2 ust. 3 pkt. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania.
Powyższa uchwała odnosiła się zatem tylko do tych decyzji, mocą których dokonano zarówno wywłaszczenia, jak i ustalono odszkodowanie. W uzasadnieniu swej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, z którego inicjatywy ją podjęto.
Określając rodzaj wpisu sądowego nie można zatem utożsamiać spraw, w których przedmiotem zaskarżenia, tak jak w niniejszej sprawie, jest decyzja ustalająca odszkodowanie ze sprawami, których skargi dotyczą decyzji zawierających orzeczenie o wywłaszczeniu oraz ustaleniu odszkodowania jako obligatoryjnym elemencie decyzji o wywłaszczeniu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone zarządzenie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa orzekł, jak w sentencji.