Postanowienie NSA z 31 maja 2016 r., I OZ 548/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 317/14 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jolanty Sikorskiej, sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej i sędziego NSA Julii Szczygielskiej

Sprawa

w sprawie ze skargi Z. D. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 317/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek Z. D. o wyłączenie sędziego NSA Jolanty Sikorskiej, sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej i sędziego NSA Julii Szczygielskiej.

Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego od rozpoznania jej sprawy.

Pismem z dnia 30 września 2015 r. skarżąca wystąpiła z zażaleniem na powyższe postanowienie, wnosząc jednocześnie o wyłączenie sędziów, którzy wydali to postanowienie, tj. sędziów NSA: Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej oraz Julii Szczygielskiej. W ocenie skarżącej wymienieni sędziowie wydali opisane rozstrzygnięcie z nieposzanowaniem zasady legalności i zasadności oraz z niedochowaniem obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, naruszając tym samym ideę niezawisłości sędziowskiej przez co skarżąca została pozbawiona zdolności do kształtowania swoich praw i obowiązków. Stwierdziła, że wymienieni sędziowie nie potrafią i nie mogą – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy – ustalić powodów i przyczyn oraz przepisów norm prawnych zabraniających jej działania w myśl dyspozycji m.in. art. 753 K.c. i art. 87 K.p.c. Takie podejście sędziów do sprawy, polegające na kierowaniu się swoimi pragnieniami, upodobaniami i osobistymi względami, w ocenie skarżącej, nie ma nic wspólnego z ich wiarygodnością i jest działaniem stronniczym.

Sędzia NSA Jolanta Sikorska, sędzia NSA Julia Szczygielska oraz sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska oświadczyły, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności oraz, że nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki ustawowe uzasadniające wyłączenie ich od orzekania w przedmiotowej sprawie (oświadczenia, k-84-86 akt sądowych).

Oddalając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powołał się na art. 18 § 1, art. 19 i art. 22 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.") i podniósł, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziów NSA: Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej oraz Julii Szczygielskiej. Zauważył, że skarżąca, działająca przez pełnomocnika, w treści swojego żądania odwołuje się wyłącznie do przesłanki zawartej w art. 19 P.p.s.a., stwierdzając, że w sprawie wystąpiły okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów. Precyzując te okoliczności strona wskazała na niewłaściwą ocenę materiału dowodowego przez skład rozpoznający jej wniosek o wyłączenie sędziego, co jest przejawem stronniczości wynikającej z osobistych pragnień, upodobań i względów sędziów. W konsekwencji – zdaniem strony – została ona pozbawiona zdolności do kształtowania praw i obowiązków własnym działaniem. Sąd wskazał, że powołane przez skarżącą okoliczności nie odnoszą się do kwestii bezstronności sędziów, ale stanowią przejaw subiektywnego stanowiska wnioskodawczyni niezadowolonej z końcowego rezultatu postępowania incydentalnego w zakresie wyłączenia sędziego sprawozdawcy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów. Odmienny pogląd składu sędziowskiego co do okoliczności przedstawionych na poparcie wniosku o włączenie sędziego, nie może zostać uznany za przekroczenie granic niezawisłości i bezstronności, albowiem – wbrew zapatrywaniom strony skarżącej – jest on właśnie przejawem tych zasad. Sąd niezależnie od wpływu jakichkolwiek czynników zewnętrznych, ale również czynników wewnętrznych związanych z osobistymi poglądami na daną sprawę, dokonuje analizy zasadności żądania mając na względzie jedynie to, czy przedstawione przez stronę okoliczności są tego rodzaju, że mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Nie można zatem uznać, że ostateczny kształt rozstrzygnięcia, nieuwzględniający oceny prawnej skarżącej, prowadzi do pozbawienia ją zdolności do kształtowania własnych praw i obowiązków, czy w ogóle prawa do sądu. W szczególności jest to okoliczność o tyle nieusprawiedliwiona, że zgodnie z dyspozycją art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego przysługuje stronie skarżącej zażalenie, z którego to prawa skarżąca skorzystała kwestionując postanowienie tutejszego Sądu z dnia 18 września 2015 r. Do zastosowania art. 19 P.p.s.a. nie wystarcza subiektywne podejrzenie strony co do braku bezstronności sędziego czy subiektywne odczucie o utracie wiary w bezstronność sędziego. Strona powinna wskazać okoliczności, które mogłyby zostać uznane za obiektywnie świadczące o stronniczości sędziego. Mogą to być fakty związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem oraz inne uwarunkowania zewnętrzne lub wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogłyby budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na nie w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Tym samym przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie czy nieobiektywnie nie oznacza, że istnieją podstawy do jego wyłączenia. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że wymienieni na wstępie sędziowie złożyli stosowne oświadczenia podając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki ustawowe, które mogłyby stanowić podstawę do ich wyłączenia. Zgodnie zaś z przyjętym poglądem, jeśli sędzia którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 P.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Z. D., działająca przez pełnomocnika A. D., żądając "stwierdzenia nieważności bezprzedmiotowego i nieważnego postanowienia sygn. akt IV SAB/WA 317/14 z dnia 16 października 2015 r.". Podniosła, że żąda wyłączenia ww. sędziów "z powodu naruszenia prawa materialnego i procesowego – w kwestii nielojalnego pozbawienia praw podmiotowych powoda".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).

Wbrew odmiennym wywodom skarżącej trafne jest stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o braku ustawowych podstaw do wyłączenia sędziów NSA: Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej i Julii Szczygielskiej od orzekania w niniejszej sprawie. O braku tych podstaw świadczy m. in. to, że skarżąca w zażaleniu nie powołała się na żadną z przesłanek wymienionych w art. 18 § 1- 3 P.p.s.a. Z wyjaśnień złożonych przez sędziów NSA: Jolantę Sikorską, Mirosławę Rozbicką – Ostrowską i Julię Szczygielską (k-84 - k-86 akt sądowych), o których wyłączenie wnosi skarżąca, wynika, że nie łączy je żaden stosunek osobisty ze skarżącą mogący mieć znaczenie dla ich bezstronności, a skarżąca nie uprawdopodobniła, aby zachodziła podstawa do wyłączenia ww. sędziów od rozpoznania sprawy określona w art. 19 P.p.s.a. Subiektywne przekonanie skarżącej co do istnienia przyczyn wyłączenia ww. sędziów, niepoparte przy tym żadnymi dowodami nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziów, stosownie do art. 19 powoływanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.