Postanowienie NSA z 27 maja 2015 r., I OZ 552/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2350/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r. odmówił skarżącemu M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej.

W uzasadnieniu Sąd podał, że wnioskiem z dnia 25 listopada 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyny jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 32 m².

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez środków do życia. Oświadczył, iż nie przysługuje mu emerytura ani renta.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/14 referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw, zarzucając pomówienie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 7 stycznia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów, tj.

• nadesłanie wyciągów z posiadanych przez stronę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu trzech miesięcy,
• wyjaśniania, skąd czerpie środki na zaspokajanie bieżących potrzeb życiowych, a także udzielenie informacji o ponoszonych wydatkach związanych z utrzymaniem (wydatki na jedzenie, ubrania, czynsz) oraz wydatków związanych z eksploatacją lokalu mieszkalnego (czynsz, rachunki za wodę, prąd elektryczny, gaz, ogrzewanie itd.),
• udzielenie informacji czy wnioskodawca zgłaszał wniosek o emeryturę oraz czy podjął kroki zmierzające do wypłaty do zawieszonego świadczenia rentowego lub też do wyjaśnienia, z jakiego powodu świadczenie rentowe nie jest mu wypłacane, a także do wyjaśnienia czy dobrowolnie i świadomie zrezygnował ze stałego dochodu w formie świadczenia emerytalnego lub rentowego.

Jednocześnie Sąd zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji, czy skarżący pobiera świadczenie emerytalne, bądź czy podjął kroki zmierzające do wypłaty zawieszonego świadczenia rentowego, do wyjaśnienia, z jakiego powodu świadczenie rentowe nie jest mu wypłacane lub też czy dobrowolnie i świadomie zrezygnował ze stałego dochodu w formie świadczenia emerytalnego lub rentowego.

W piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że M. S. od 1 grudnia 1999 r. ma przyznane prawo do renty, jednak odmawia przyjęcia renty, a podstawą wstrzymania jest art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

M.S. w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. oświadczył, że środki na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych "czerpie z pomocy osób solidarnych". Jednocześnie wyjaśnił, że renta mu nie przysługuje, a pobieranie nielegalnego świadczenia naraziłoby go na odpowiedzialność karną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania (246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia za okres od 1 października1998 r. do 31 stycznia 2014 r. wynosi [...] zł brutto. Okoliczność ta została stwierdzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 2 stycznia 2014 r.

W opisanych okolicznościach nie sposób przyjąć zdaniem Sądu, aby wnioskodawca był pozbawiony środków do życia. Jest bowiem uprawniony do odbioru świadczenia w znacznej wysokości, lecz dobrowolnie środków tych nie podejmuje. Ponadto, jak wynika z treści decyzji Prezydenta W. z dnia 5 marca 2014 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej, pomimo iż wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny w 2012 r., nie złożył wniosku o przyznanie emerytury, chociaż wielokrotnie był informowany o przysługującym mu prawie.

Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd wyjaśnił, że skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W konsekwencji wniosek strony w tym zakresie podlega zatem oddaleniu ze względów formalnych.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., podtrzymując dotychczasową argumentację o braku przyznania renty z ZUS.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, bez stałego źródła dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Należy podzielić stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyjęcie, iż jest w stanie ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania. Decydujące znacznie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy miała w niniejszej sprawie okoliczność posiadania przez skarżącego uprawnienia do świadczenia rentowego. Jak wynika bowiem z pism ZUS z dnia 22 stycznia 2015 r. i 18 marca 2015 r. łączna kwota zgromadzonego świadczenia za okres od 1 października1998 r. do 31 stycznia 2014 r. wynosi [...] zł brutto. Świadczenie to jest obecnie wstrzymane na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy podniósł dodatkowo, że nie zna przyczyny, dla których skarżący odmawia odbioru przysługujących mu świadczeń, zaś złożenie wniosku o wznowienie wypłaty renty w marcu, stosownie do treści art. 135 ust.1 i ust. 2 powołanej wyżej ustawy upoważniałoby go do odbioru świadczenia za okres od kwietnia 2012 do marca 2015 r. w wysokości [...] zł. Skarżący, oprócz złożonych oświadczeń kwestionujących powyższą okoliczność, nie przedstawił żadnych dowodów, które podważyłyby wiarygodność tych informacji. W tej sytuacji stwierdzić należy, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego świadczenia rentowego bezpośrednio rzutuje na jego sytuację finansową. Takie zachowanie wnioskodawcy nie może bowiem skutkować skorzystaniem przez niego z instytucji zarezerwowanej dla osób, które w rzeczywistości pozbawione są środków do życia.

Zasadnie również Sąd przyjął, że - z uwagi na przedmiot sprawy - skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.