Postanowienie NSA z 9 czerwca 2016 r., I OZ 560/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 238/15 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

W. K., w dniu 5 stycznia 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednocześnie oświadczając, że "wszystkie środki finansowe otrzymywane z emerytury zmuszona jest wydawać na bieżące naprawy domu, w którym mieszka" i dlatego nie stać ją na pokrycie wynagrodzenia adwokata, który sporządziłby skargę kasacyjną od wydanego w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyroku.

W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód w wysokości [...] zł (renta rodzinna), nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Poza tym oświadczyła, iż zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł, a także posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł oraz udział wynoszący 1/3 w nieruchomości gruntowej, o powierzchni [...] ha i szacunkowej wartości [...] zł. Dodatkowo wyliczyła koszty swojego bieżącego utrzymania wraz z podaniem kwot przeznaczanych na remont domu. Do wniosku dołączyła kserokopię zestawienia robót wykonanych na dachu jej domu na kwotę [...] zł, przy czym ostatnie prace były prowadzone w dniu 23 kwietnia 2015 r. oraz kserokopię faktury VAT datowaną na 23 grudnia 2014 r. i wystawioną na kwotę [...] zł z tytułu remontu dachu.

W sprzeciwie złożonym na wydane przez referendarza sądowego w dniu 12 lutego 2016 r. postanowienie W. K. wskazywała ponadto, iż od ponad 5 lat walczy bezskutecznie z Kompanią [...] o naprawienie szkód, które pozwolą normalnie funkcjonować w jej budynku. Podkreśliła również, że jest zmuszona ratować się przed zalewaniem poprzez finansowanie układania plandek na dachu i pompowania wody, która gromadzi się w jej piwnicy. Zmuszona jest także do pokrywania kosztów zwiększonego ogrzewania tak aby osuszać zalewane części budynku oraz do finansowania wydatków związanych z mieszkaniem w P. Jednocześnie stwierdziła, że jej mieszkanie na dzień dzisiejszy nie nadaje się ani do sprzedaży ani do zamieszkania, a podana przez nią wartość tej nieruchomości jest zdecydowanie zawyżona i możliwa do osiągnięcia dopiero po wykonaniu kapitalnego remontu. Podsumowując skarżąca oświadczyła, iż z jednej strony ma zalewany przez wodę dom, który musi utrzymywać ponosząc wydatki na ratowanie go, a z drugiej strony ma mieszkanie, które nie nadaje się do sprzedaży i wymaga kapitalnego remontu związanego z wydatkami, których nie jest w stanie ponieść.

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Wojewódzki – powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", stwierdził, że wnioskodawczyni, pomimo ciążącego na niej obowiązku, nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia udzielnie jej pomocy w tej formie.

Sąd uznał, że W. K.nie należy do osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te mają bardzo ograniczone i zaspokajają nimi tylko podstawowe potrzeby. Sytuacja finansowa skarżącej, osiągającej stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł netto uzasadniała stwierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu jej wydatków, jest ona w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Sąd Wojewódzki zaznaczył przy tym, że do koniecznych kosztów utrzymania nie zalicza się wszystkich wydatków jakie strona ponosi, a tylko te, które służą zapewnieniu niezbędnej egzystencji. Oznacza to, że wydatki związane z utrzymaniem dwóch nieruchomości (np. remonty) mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania.

W. K., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy albo o uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania podnosiła, że jest ono nieprawidłowe.

Skarżąca stwierdziła, że otrzymywane świadczenie emerytalne pozwala jej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb i nie wystarczy na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w niniejszej sprawie. Mieszkanie, którym dysponuje otrzymała w spadku po mężu. Wymaga ono remontu, na który skarżącej nie stać, a którego przeprowadzenie umożliwiałoby dopiero jego wynajęcie. Skarżąca podkreśliła również, iż jest z tym mieszkaniem sentymentalnie związana i dlatego nie chce go sprzedawać. Zaoszczędzone zaś środki przeznacza na bieżący remont domu, w którym obecnie mieszka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wymieniony przepis jednoznaczne określa kryterium dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny. Z jego treści wynika bowiem, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny złożonego przez wnioskodawczynię wniosku. Uzyskiwanie bowiem przez nią, jako osobę prowadząca samodzielnie gospodarstwo domowe, miesięcznego dochodu w kwocie [...] zł, oraz posiadanie nieruchomości gruntowej, domu i mieszkania wykluczało ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu. Skarżąca dysponuje bowiem realną możliwością pokrycia kosztów jego wynagrodzenia, a nie wykazała przy pomocy stosowanych dokumentów, iż deklarowane przez nią niezbędne wydatki, których ponoszenie sugerowała, przewyższają uzyskiwane dochody. Przedłożony przez nią rachunek i zestawienie dotyczą okresu od grudnia 2013 r. do kwietnia 2015 r., a zatem nie odzwierciedlają aktualnie ponoszonych przez nią kosztów.

W świetle powyższego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu prowadzi do wniosku, że nie wskazała ona w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, podając lakoniczne, a przez to mało wiarygodne informacje w tym zakresie.

Należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca była zatem zobligowana udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Obowiązkowi temu jednak nie sprostała, co uzasadniało odmowę przyznania jej prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji postanowienia.