Postanowienie NSA z 3 sierpnia 2011 r., I OZ 574/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 158/11 o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł i odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części

Sprawa

w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 158/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zwolnił J. D. od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, a w pozostałej części odmówił zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych za które otrzymuje ok. 400 zł miesięcznie. Ponadto posiada mieszkanie o pow. 18 m2 i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 17 lutego 2011 r. wzywające do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, w ciągu ostatnich dwóch lat nie korzystał z pomocy opieki społecznej, nie ponosi także kosztów utrzymania należącego do niego mieszkania ponieważ jest w sporze ze wspólnotą mieszkaniową. Podał, że wykonuje dorywcze prace porządkowe (sprzątanie, zamiatanie, odśnieżanie) na rzecz właścicieli nieruchomości wrocławskich. Skarżący przedłożył oświadczenie stwierdzające, że jest zakwaterowany w Domu Wypoczynkowym "[...]" w M. i uiszcza z tego tytułu opłatę w kwocie 300 zł. miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, w pozostałej części odmówił zwolnienia od kosztów sądowych.

W dniu 12 kwietnia 2011 r. J. D. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie skarżący podał, że w mieszkaniu, które posiada nikt nie mieszka. Toczy się spór ze wspólnotą mieszkaniową polegający na kwestionowaniu sposobów naliczania i wysokości zaliczek na poczet utrzymania nieruchomości. Nie ma poboru mediów, a naliczone zaliczki w sposób znaczący przewyższają rzeczywisty koszt utrzymania mieszkania.

Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2011 r. Sąd zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez podanie adresu lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielem oraz wskazanie i udokumentowanie kwoty miesięcznego czynszu ustalonego dla tego lokalu oraz przedstawienie zaświadczenia zarządu wspólnoty nieruchomości o zaleganiu bądź nie zaleganiu z opłatami z tytułu czynszu, w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy.

Pismem z dnia 27 kwietnia 2011 r. skarżący uzupełnił wcześniejszą swoją odpowiedź dotyczącą wezwania Sądu z dnia 17 lutego 2011 r. Do pisma załączył kopię pisma z Powiatowego Urzędu Pracy wyjaśniającego jego status oraz kopię decyzji z dnia [...] maja 2009 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] stycznia 2008 r.

Pismem z dnia 24 maja 2011 r. skarżący podał, że jest właścicielem lokalu przy ul. F. [...] m [...] w B. Wysokość czynszu wynosi tam ok. 252 zł. Zadłużenia około 5000 do 6000 zł. Aktualny adres jego pobytu to ul. P. 13 pok. [...] (DW B.) M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, iż zasługuje on na uwzględnienie tylko w części. Sąd stwierdził, iż skarżący nie udokumentował w zakreślonym terminie oświadczeń żądanych przez Sąd i nie przedstawił żadnego zaświadczenia o zaleganiu bądź nie z opłatami za lokal mieszkalny będący jego własnością.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że faktycznie jest osobą bezrobotną, a jego dochód wynosi 400 zł miesięcznie. Sąd podkreślił, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Samo udokumentowanie faktu zamieszkiwania w domu wypoczynkowym i ponoszenie z tego tytułu opłat w wysokości zbliżonej do deklarowanych dochodów, nie jest wystarczające do uznania, że wnioskodawca wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. W ocenie Sądu, skarżący nie przedstawił w sposób jasny i czytelny swojej sytuacji finansowej jak i mieszkaniowej.

Sąd uznał, że oświadczenia i dowody przedłożone przez wnioskodawcę nie były wystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i jego możliwości płatniczych. A zatem, brak było podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże z uwagi na to, że wpis od skargi wynosi w rozpoznawanej sprawie 200 zł, a wnioskodawca deklaruje dochody w kwocie 400 zł miesięcznie, w ocenie Sądu uzasadnione było przyznanie prawa pomocy w części obejmującej połowę należnego wpisu od skargi.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. D. Skarżący stwierdził, iż nie stać go na uiszczenie wpisu w wysokości 100 zł z uwagi na trudną sytuację finansową. Ponadto skarżący stwierdził, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu oczekiwania przez skarżącego na stosowne zaświadczenia obrazujące jego sytuację finansową. Wskazał, że żądane zaświadczenia otrzymał dopiero w dniach 17 i 21 czerwca 2011 r. i niezwłocznie przesłał je do Sądu, celem uzupełnienia braków formalnych wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie J. D. prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy.

Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Należy stwierdzić, że działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego.

W niniejszej sprawie skarżący, wezwany zarządzeniami z dnia 17 lutego 2011 r. oraz 22 kwietnia 2011 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tych zarządzeń. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

A zatem, z uwagi na nieprzedłużenie przez skarżącego żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń w zakreślonym terminie uniemożliwiły Sądowi I instancji dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W takiej sytuacji zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że brak było podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej całkowite zwolnienie od kosztów sądowych.

Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.