Postanowienie NSA z 14 czerwca 2016 r., I OZ 574/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 255/15 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 255/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną. Utrzymują się z renty w wysokości 1 314,26 zł miesięcznie. Mieszkają w mieszkaniu o powierzchni 69 m2 o szacunkowej wartości 350 000 zł. Jako koszty utrzymania skarżący wymienił czynsz i media.

Zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi nadesłał pismo, z którego wynika, że miesięczne opłaty wynoszą ok. 400 zł, zaś pozostałe pieniądze przeznacza na cyt. "życie, leki itp." oraz zaświadczenie, z którego wynika, że jego żona jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że nie posiada pojazdu mechanicznego, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej ani pomocy finansowej lub materialnej od rodziny i osób trzecich. Do wniosku dołączony był PIT-36, z którego wynika, że za rok 2014 skarżący uzyskał dochód w kwocie 28 756,60 zł, zaś przychody wyniosły 1 456 887,97 zł. Na rachunku bankowym skarżącego na dzień 1 stycznia 2016 r. znajdowała się kwota 229,34 zł. Wśród dokonywanych na tym rachunku operacji znajdują się m.in. opłaty za czynsz – 702,73 zł, a także wpłaty i wypłaty z konta: w październiku 2015 r. odpowiednio 700 i 1400 zł, w listopadzie 2015 r. – 375 zł i 1100 zł, zaś w grudniu 2015 r. – 1500 i 1200 zł. W ciągu 3 miesięcy skarżący wpłacił na rachunek 2575 zł, zaś wypłacił 3700 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata.

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wskazał, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając złożony wniosek uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie.

Sąd wskazał, że dochody rodziny skarżącego wynoszą 1314,26 zł netto, zaś średnie miesięczne wydatki można podsumować na dwa sposoby: 400 zł opłat i ok. 900 zł na bieżące utrzymanie (wg skarżącego) oraz ok. 973 zł opłat i ok. 340 zł na bieżące utrzymanie (przy uwzględnieniu wydatków wykazanych w historii rachunku bankowego).

W ocenie Sądu wersja przedstawiona przez skarżącego jest sprzeczna z wynikającą z historii rachunku bankowego. Sąd za niewiarygodne uznał oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym, skoro w toku postępowania skarżącego stać było na korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oraz uiszczenie wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od skargi (łącznie 300 zł). Przy przyjęciu takich obciążeń finansowych, jakie ponosi skarżący zgodnie z historią rachunku bankowego, nie byłby on w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym bardziej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Również kwota 340 zł wydaje się mało prawdopodobna jako możliwa do zapewnienia utrzymania skarżącemu i jego żonie. Mimo tego nie korzystają oni z pomocy społecznej ani z innych form pomocy, nie mają też zadłużenia na rachunku bankowym ani nie informują o spłacaniu kredytów czy pożyczek.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, udzielenie skarżącemu prawa pomocy byłoby niezasadne, bowiem nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a dotychczas koszty te ponosił. Ponadto wobec istotnych rozbieżności między oświadczeniem skarżącego a historią rachunku bankowego nie jest wiadome, skąd skarżący pozyskał środki przeznaczone na uiszczenie wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. S. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1), art. 252 § 1 oraz art. 255 P.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie na podstawie oceny całościowej sytuacji majątkowej (której ocena wskazuje, że nie jestem obecnie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania), a na podstawie faktu, że dotychczas poniósł w sprawie koszt 300,00 zł oraz że był reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez pełnomocnika z wyboru.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie jest zasadne.

Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę.

W niniejszej sprawie nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący dotychczas korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i uiścił wpis od skargi, to udzielenie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby niezasadne. Ocena taka jest w sytuacji żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nieuprawniona, jako nie uwzględniająca w pełni obecnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zwłaszcza jego niskich dochodów.

Podkreślić trzeba, że o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy decyduje wyłącznie obecna sytuacja strony. Korzystanie dotychczas przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie może rzutować na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, że korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest prawem procesowym skarżącego i jego realizacja nie może być oceniana jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. Również powoływanie się przez Sąd pierwszej instancji na okoliczność ponoszenia przez skarżącego dotychczasowych kosztów postępowania, nie mogło stanowić podstawy dla oceny możliwości finansowych skarżącego, tym bardziej, że ze złożonych przez skarżącego dokumentów wynika, iż od 31 lipca 2015 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej.

W takiej sytuacji dodatkowej oceny wymaga, czy w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.