Postanowienie NSA z 24 marca 2023 r., I OZ 58/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2557/21

Sprawa

w sprawie wniosku G.R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi G.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2021 r., nr KOC/6439/Sr/20 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Mariola Kowalska przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2557/21 odmówił G.R. przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2021 r., nr KOC/6439/Sr/20 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że G.R. w dniu 6 października 2021 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Oddzielnym pismem nadanym również w dniu 6 października 2021 r., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że zaskarżoną decyzję doręczono mu w dniu 30 sierpnia 2021 r. Termin na wniesienie skargi do WSA upłynął w dniu 30 września 2021 r. Nie mógł dochować tego terminu z powodu nagłych niezależnych od niego przyczyn oraz bez swojej winy, tj.: "1. od połowy sierpnia 2021 r. - zapalenie oskrzeli u jego niesamodzielnej żony E.R. oraz konieczność jeszcze większej nad nią opieki, 2. od 25 września - do chwili obecnej - choroba syna S.R. – 7 października wyznaczono wizytę u laryngologa.

3. od 30 września - do chwili obecnej - jego choroba, lekarz z Nocnej Pomocy Medycznej, do której zgłosił się 2 października, stwierdził przeziębienie, przepisał leki i zalecił nie wychodzenie z domu". Ponadto skarżący wskazał, że "6 października 2021 r. – jego żona ma wyznaczoną powtórnie (pierwsza wyznaczona na 25 sierpnia - nie odbyła się z powodu choroby żony) wizytę anestezjologiczną przed operacją wycięcia woreczka żółciowego z powodu kamicy, na którą żona leczy się od marca 2021 r. Dodatkowo 7 października 2021 r. - syn ma wyznaczoną wizytę u laryngologa, na której też musimy być. Dlatego tak ważne jest aby na razie nie wychodził z domu z tego też powodu nie był w stanie dotrzymać terminu w tej sprawie".

Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie sprecyzował, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, na którą się powoływał, mająca polegać – zgodnie z treścią wniosku – na ograniczonych możliwościach przybycia na pocztę celem wysłania skargi, wywołanych chorobami jego oraz członków rodziny. Brak wyraźnego oświadczenia w tym zakresie nie pozwala na precyzyjne ustalenie tej daty, jednak w związku z równoczesną niemożnością wykazania twierdzenia przeciwnego, Sąd od strony formalnej przyjął, że skarga wraz z wnioskiem została złożona w pierwszym terminie, w którym było to dla skarżącego możliwe. Takie zapatrywanie pozostaje w zgodzie z obecnym w judykaturze poglądem, iż jeżeli z okoliczności sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a. został zachowany, należy rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu merytorycznie.

Dokonując analizy zasadności wniosku o przywrócenie terminu złożonego w niniejszej sprawie, Sąd I instancji doszedł do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący w uzasadnieniu wniosku ograniczył się do zdawkowego oświadczenia, że na przeszkodzie w terminowym złożeniu skargi stanęły mu choroby jego oraz żony i syna. Nie podał w tym przedmiocie jednak jakichkolwiek szczegółów ani też nie przedstawił dokumentów, z powołaniem na które możliwe byłoby uprawdopodobnienie zaistnienia przeszkody w złożeniu skargi w zakreślonym ustawowo terminie (takich jak na przykład zaświadczenia czy zwolnienia lekarskie potwierdzające niedyspozycję wnioskodawcy oraz jego członków jego rodziny w okresie poprzedzającym złożenie skargi). Ponadto część z wymienionych przez skarżącego przeszkód w terminowym złożeniu skargi miała mieć miejsce już po upływie 30 – dniowego terminu do jej wniesienia tj. do dnia 30 września 2021 r., jak jego wizyta lekarska w dniu 2 października 2021 r., operacja żony 6 października 2021 r., czy wizyta syna u laryngologa 7 października 2021 r. Sąd wskazał ponadto, że skarżący nie uprawdopodobnił również, że nie był w stanie wyręczyć się inną osobą, która mogłaby chociażby w imieniu skarżącego nadać skargę w urzędzie pocztowym.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – adw. J.M. Zaskarżając je w całości zarzucił naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu z 4 października 2021 r., w kontekście przesłanki braku winy i niedbalstwa w uchybieniu terminu, co doprowadziło do niesłusznej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi i pozbawienia skarżącego prawa do obrony swoich praw w postępowaniu przed Sądem. W oparciu o przedstawiony zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. o przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów, tj.:

• orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2013 r.,
• orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2013 r.,
• zaświadczenia lekarskiego z [...] października 2022 r. na okoliczność legitymowania się przez żonę skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, braku samodzielności w samoopiece, wymagania przez żonę skarżącego całodobowej opieki;
• skierowania do szpitala z [...] lipca 2021 r. na okoliczność potrzeby hospitalizacji żony, zakwalifikowania jej do zabiegu chirurgicznego usunięcia woreczka żółciowego z powodu kamicy nerkowej – uprawdopodobnienie nagłej choroby, obejmującej swoim przebiegiem również termin do wniesienia skargi;
• wydruku komputerowego z Internetowego Konta Pacjenta E.R. na okoliczność nagłej choroby żony skarżącego, obejmującej swoim przebiegiem również termin do wniesienia skargi;
• wydruku komputerowego z Internetowego Konta Pacjenta S.R. (syna skarżącego) na okoliczność nagłej choroby syna, obejmującej swoim przebiegiem również termin do wniesienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a."), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednocześnie w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zgodnie z art. 87 § 3 P.p.s.a. wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchyleniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a.

Analizując powyższe przepisy, wskazać należy, że kluczowe znaczenie dla możliwości przywrócenia uchybionego terminu ma kwestia braku winy strony w niedochowaniu tego terminu. Z uwagi na powyższe należy wskazać, że przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu, w tym także lekkie niedbalstwo, powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15).

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest ocena, czy zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że brak jest wątpliwości, iż skarżący nie dochował 30-dniowego terminu do wniesienia skargi. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzja SKO z 25 sierpnia 2021 r. została doręczona skarżącemu 30 sierpnia 2021 r., zaś termin do wniesienia skargi upływał 29 września 2021 r. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nadał skargę w dniu 6 października 2021 r. (k. 3 akt sądowych). Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi, bowiem w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie tej instytucji, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagła choroba strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie NSA z 8 maja 2018 r. I OZ 429/18, CBOSA). Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1199/13, CBOSA). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący co prawda do wniesionego w sprawie zażalenia dołączył orzeczenia o stopniu niepełnosprawności żony z [...] i [...] stycznia 2013 r., zaświadczenie lekarskie z [...] października 2022 r., skierowanie do szpitala wystawione w dniu [...] lipca 2021 r. oraz wydruki z Internetowych Kont Pacjenta żony i syna, niemniej dokumenty te nie mogą stanowić o niemożliwości podjęcia przez skarżącego czynności w określonym w prawie terminie. Zauważyć zatem należy, że orzeczenia o stopniu niepełnosprawności żony skarżącego potwierdzają zaistnienie wskazanego w nim stanu niepełnosprawności i wynika z nich, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2022 r. potwierdza jedynie, że pacjentka z powodu przewlekłych schorzeń wymaga całodobowej opieki osób drugich (wydane po terminie do złożenia skargi). Ze skierowania do szpitala z dnia [...] lipca 2021 r. nie wynika natomiast, w jakim terminie żona skarżącego miałaby pojawić się w szpitalu. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono co prawda, że miał być to termin [...] sierpnia 2021 r., który ze względu na nagłą chorobę żony przełożono na dzień [...] października 2021 r. Nie ulega wątpliwości, że okoliczność ta nie ma wpływu na przywrócenie terminu w niniejszej sprawie bowiem nawet, gdy termin wizyty anestezjologicznej żony skarżącego został wyznaczony na dzień [...] sierpnia 2021 r. to skarżący jeszcze nie był w posiadaniu decyzji SKO w Warszawie. Również załączone do zażalenia kopie wydruków z Internetowych Kont Pacjenta – żony oraz syna skarżącego nie mogą świadczyć o możliwości przywrócenia uchybionemu terminowi. W dniu [...] sierpnia 2021 r. skarżący nie był bowiem w posiadaniu decyzji organu II instancji, zaś w dniu [...] września 2021 r, tj. w ostatnim dniu do złożenia skargi w niniejszej sprawie wystawiono synowi skarżącego jedynie skierowanie do poradni specjalistycznej. Brak jest również dokumentów potwierdzających okoliczność choroby samego skarżącego.

Nie ulega wątpliwości, że załączone do zażalenia dokumenty bez wątpienia nie zawierają przekonywujących argumentów do możliwości przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi. Celem uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił dowód z wskazanych dokumentów. W wyniku ich analizy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że okoliczności w nich uszczegółowione pozostają niewystarczające dla jednoznacznego wypełnienia dyspozycji art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. Trafnie również zauważył Sąd I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił, że nie był w stanie wyręczyć się inną osobą, która mogłaby w jego imieniu nadać skargę w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.