Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Wr 178/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. D. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na czynność Prezydenta Miasta Legnicy z dnia (...) lutego 2011 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 26 kwietnia 2011 r. M. D. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, wskazując, że dochody przez niego uzyskiwane nie pozwalają na uiszczenie kwoty 1 500 zł, bowiem w całości są one potrzebne na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych jego i jego żony.
Postanowieniem z dnia 31 maja 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że łączny dochód wnioskodawcy i jego żony, z którą wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, to kwota 3 122,69 zł. Przy czym podkreślono, że oprócz uzyskiwania świadczenia rentowego, wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która w roku 2010 przyniosła stratę w kwocie 13 936,88 zł, przy obrocie 753 271,63 zł, natomiast w pierwszym kwartale roku 2011 obroty wyniosły 7 157 zł.
W ocenie referendarza, ujemny wynik działalności gospodarczej strony w ostatnim okresie bilansowym, nie może być przesądzający, gdyż uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku czy okresie bilansowym. Jak podkreślił referendarz, prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2010, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością, jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością.
Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego.
Pismem z dnia 12 czerwca 2011 r. skarżący wywiódł sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, że ocena jego kondycji finansowej została dokonana niewłaściwie. Wnioskodawca podkreślił, że same stałe miesięczne wydatki wynoszą około 1400 zł miesięcznie. Dodatkowo jak podniósł, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu zawisły jeszcze dwie sprawy z jego skarg, w których uiścił wpis sądowy w łącznej kwocie 8 000 zł. Wskazał, że większego obciążenia z tytułu ponoszenia kosztów sądowych nie mógł w swym budżecie przewidzieć, dlatego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący otrzymuje nie tylko stały dochód w postaci świadczenia otrzymywanego z Wojskowego Biura Emerytalnego, ale dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na sprzedaży używanych samochodów. Z obrotów jakie uzyskuje w tej działalności wynika, że jest ona prowadzona na dużą skalę. Z tego też tytułu, w pierwszym kwartale tego roku, uzyskał już dochód w wysokości około 3 tysięcy miesięcznie. Nadto, co nie jest bez znaczenia przy dokonywaniu oceny kondycji finansowej skarżącego, w sprawach, na które powołuje się w sprzeciwie sam skarżący, tj. o sygn. akt I SA/Wr 532/10 i I SA/Wr 404/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargi M. D., na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu, określające podatnikowi zobowiązanie w podatku od towarów i usług za 2006 r. na kwotę 322 105,00 zł i podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. na kwotę 473 770 zł, w miejsce zadeklarowanej kwoty 903 zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji świadczy to o nierzetelnym prowadzeniu ewidencji działalności gospodarczej i uzyskiwaniu przez stronę znaczących dochodów, nieujawnianych w księgach rachunkowych.
Sąd pierwszej instancji miał na uwadze również fakt, że jak wynika z uzasadnień przytocznych orzeczeń, w trakcie prowadzonej w przedsiębiorstwie skarżącego kontroli skarbowej, strona sama dokonała korekty części ze złożonych deklaracji i uiściła należny podatek, co oznacza, że pomimo niewykazywania dochodów, skarżący posiadał znaczne środki finansowe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. D. podniósł, iż jego miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę i emerytury wojskowej wynosi około 2.622,69,00 zł. Same wydatki w postaci opłat pochłaniają 1.400 zł plus wyżywienie. Wydatki związane z jego chorobą która ma charakter przewlekły, wymagający stałej kontroli i leczenia, także przyczynia się do zwiększenia wydatków na leki i świadczenia zdrowotne. Uzyskiwane przychody za 2010r. nie mogły uwzględniać w swoim budżecie wydatku w takiej wysokości. Ponosząc znaczne koszty uzyskania przychodów, na wysokość których jak Sąd stwierdził podatnik ma wpływ, trudno jest różnicować ich wysokość mając na uwadze sytuacje, które mają charakter nieprzewidziany jak wszczęcie postępowania sądowego. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy w ocenie skarżącego należy badać aktualną sytuacją finansową wnioskodawców, aby móc stwierdzić, czy rzeczywiście koszty postępowania przekraczają ich możliwości finansowe.
W niniejszej sprawie wnioskodawca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w sytuacji która uniemożliwia poniesienie wydatku w takiej wysokości. Podnieść bowiem dodatkowo należy, iż przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu wnioskodawca prowadzi i opłacił sprawę o sygn. akt I SA/Wr 532/10 i sprawę o sygn. akt I SA/Wr 404/10 co w sumie daje ponad 8 tysięcy złotych. Wydatki te nie pozostają bez wpływu na utrzymanie swoje i gospodarstwa domowego. Twierdzenia Sądu jakoby skarżący posiadał znaczne środki finansowe w jego ocenie nie znajdują odzwierciedlenia w zebranym przez Sąd materiale stanowiącym podstawę orzekania w sprawie wniosku o udzielenie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca.
Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji rozmiary obrotów w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, polegającej na sprzedaży używanych samochodów w wysokości 753.271.63 zł za rok 2010 r. oraz 7.157 zł za pierwszy kwartał 2011 r., z czego skarżący uzyskał dochód w wysokości około 3.000 zł wyłączają uznanie, że skarżący jest osobą ubogą, będącą w trudnej sytuacji materialnej. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że skarżący posiada stały dochód w postaci renty z Wojskowego Biura Emerytalnego w wysokości 1.600 zł (brutto), natomiast miesięczny dochód jego żony wynosi 1522.69 zł (brutto), co łącznie daje kwotę 3122.69 zł (brutto) miesięcznie.
Co prawda uzyskiwany przez skarżącego dochód nie jest wysoki, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza w roku 2010 przyniosła straty, jednakże osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a dopiero później zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na budżet Państwa. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżący dysponował środkami, z których mógł poczynić rezerwy na pokrycie kosztów sądowych. Decydujące w tej mierze znaczenie ma dla sprawy ocena osiąganych przez niego obrotów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2010 r. oraz wysokość poniesionej z tego tytułu straty. Wysokość środków zaangażowanych w prowadzona działalność gospodarczą musi bowiem świadczyć o posiadanych zasobach finansowych. Słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji że skarżący nie wykazał skąd pochodzą zaangażowane w działalność gospodarczą środki, faktem jest natomiast, że mogą one stanowić dostateczne źródło finansowania kosztów sądowych.
Również fakt, iż w roku 2010 na skarżącego zostało nałożone decyzjami Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za rok 2006 w kwotach 322.105 zł oraz 473.770 zł, które to decyzje zostały utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie może świadczyć o braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, iż jak skarżący sam przyznaje łączna wysokość wpisu sądowego w obydwu sprawach wyniosła ponad 8.000 zł, czyli znacznie więcej niż wpis sądowy w niniejszej sprawie, który wynosi 1.500 zł.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z 197 §2 P.p.s.a.