Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1107/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił A.K. i P.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1107/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę A.K.i P.K. na stanowisko Zarządu Gminy Inowłódz z dnia 26 stycznia 2000 r. zajęte w przedmiocie sprzedaży mieszkania w drodze bezprzetargowej bez bonifikaty.
W dniu 13 kwietnia 2012 r. skarżący złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego w formularzu oświadczenia wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Mają trójkę dzieci. Są właścicielami lokalu mieszkalnego o powierzchni 62 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 2,4 ha oraz kamienicy w Tomaszowie Mazowieckim. Utrzymują się z dochodów w łącznej miesięcznej wysokości 6.819 zł brutto. Skarżący oświadczyli, że ich miesięczne wydatki kształtują się w łącznej wysokości około 3.000 zł.
Zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2012 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez przedłożenie następujących dokumentów: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych obojga małżonków za lata 2010 -2011 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów oraz złożenia odpisów zeznań podatkowych PIT-28 za 2011 r. w związku z uzyskiwaniem dochodów z tytułu najmu; złożenia zaświadczeń z banku o posiadanych przez skarżących rachunkach bankowych, kontach i lokatach oraz wyciągu z tych kont; przedstawienia zaświadczeń z banku o zaciągniętych kredytach z informacją o terminach i wysokości spłacanych rat; przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt regulowania należności komorniczych, wyjaśnienia czy skarżący bądź jego żona jest właścicielem pojazdów mechanicznych oraz określenia ich marki, rocznika produkcji oraz szacunkowej wartości; przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt uiszczania wskazanych we wniosku opłat; wyjaśnienia czy skarżący bądź jego żona otrzymują płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w związku z posiadaniem przez nich nieruchomości rolnej o powierzchni 2,4 ha; wskazania wielkości oraz szacunkowej wartości nieruchomości, określonej we wniosku jako kamienica w Tomaszowie Mazowieckim.
Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącym w dniu 25 kwietnia 2012 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru - k. 52 i 53 akt sądowych). Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie uzupełnili wniosku o żądane informacje.
Sąd I instancji wskazał, że stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U 2012.270) - dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.).
W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Natomiast zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie brak było przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, iż stosownie do treści w/w przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Dokonywana przez Sąd ocena zdolności płatniczych nie polega jedynie na stwierdzeniu, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Sąd I instancji podkreślił, że w złożonym w dniu 13 kwietnia 2012 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazali wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny ich stanu majątkowego informacji. Z powyższych względów zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2012 r. zostali wezwani do udzielenia dodatkowych informacji, w zakreślonym 14 dniowym terminie. Żądane informacje w ocenie Sądu były szczególnie istotne z punktu widzenia oceny faktycznych możliwości płatniczych strony w kontekście określenia osiąganych przychodów oraz ponoszonych wydatków.
Sąd uznał, iż fakt nieprzekazania tych informacji czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżących na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazali w złożonym wniosku podstaw do przyznania im prawa pomocy, co uzasadnia oddalenie wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112 – 1113/06, publ. ONSAiWSA 2007, Nr 4, poz. 79).
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.K. i P.K., wnosząc o jego zmianę w zakresie odmowy ustanowienia radcy prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404).
W niniejszej sprawie zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2012 r. wezwano skarżących do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m. in. przedłożenie odpisów zeznań podatkowych, zaświadczenia o posiadanych rachunkach bankowych, wyjaśnień czy skarżący są właścicielami pojazdów mechanicznych.
Należy stwierdzić, że działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 P.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżących.
Jednakże skarżący nie zastosowali się do tego wezwania, pomimo pouczenia o konsekwencjach jego niewykonania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy uznając, że nie wykazali oni, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielone przez skarżących wyjaśnienia są lakoniczne i uniemożliwiają określenie ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, nie zawierają jakichkolwiek dowodów na poparcie ich stanowiska o trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinni bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do ich sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.