Postanowienie NSA z 11 sierpnia 2010 r., I OZ 593/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 11 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Spółka z.o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2010 r. sygn., akt II SA/Go 374/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi [...] Spółka z.o.o. w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rajewska przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Go 374/10 odmówił [...] Sp.z.o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, że zarządzeniem z dnia 28 maja 2010 r. [...] Spółka z.o.o. w G. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od wniesionej skargi. Następnie w dniu 10 czerwca 2010 r. przedmiotowa spółka wystąpiła z wnioskiem na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią wniosku kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 3.870.000 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi 11.721.941,34 zł, a w 2009 r. osiągnęła zysk za rok obrotowy w kwocie 196.136,61 zł. Ponadto na trzech rachunkach bankowych spółki stan kont wynosi: - 49.321,29 zł, -149.874,02 zł i -199.986,17 zł. Spółka przedłożyła również zeznanie podatkowe za 2009 r. i bilans.

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Następnie w dniu 1 lipca 2010 r. (data prezentaty sądu) wpłynął sprzeciw przedmiotowej spółki od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2010 r. Orzeczeniu temu zostało zarzucone naruszenie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Skarżący zwrócił uwagę, że wykazywane stany rachunków są w każdym wypadku ujemne, a działalność prowadzona jest ze środków pochodzących z kredytu.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim orzeczenie referendarza sądowego jest prawidłowe. Podkreślono, że z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca spółka posiadała na dzień 31 grudnia 2009 r. aktywa trwałe o wartości 11 721 941,34 zł, w tym rzeczowe aktywa trwałe o łącznej wartości 11 220 628, 14 zł, nieruchomości o wartości 109 214, 00 zł, a także aktywa obrotowe o wartości 8 594 907, 06 zł. Czyli łącznie aktywa spółki na dzień 31 grudnia 2009 r. wynosiły 20 316 848, 40 zł. Z kolei pasywa wynosiły 20 316 848, 40 zł. Z akt niniejszej sprawy wynika również, że w 2009 r. spółka osiągnęła zysk w wysokości 196.136,61 zł.

Sąd I instancji zaznaczył również, że zobowiązanie spółki w zakresie uiszczenia przedmiotowej opłaty sądowej jest niskie, gdyż wynosi 100 zł. Nie wiąże się to ze znacznym obciążeniem finansowym podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym i utrzymującego pewien poziom płynności finansowej. Nie budzi wątpliwości fakt, że aktualnie skarżąca spółka wykazuje stratę, ale jednocześnie ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto WSA w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd I instancji podniósł ponadto, że osoby prawne, jako profesjonalni przedsiębiorcy, winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej. Wyeksponowano również twierdzenie zawarte w uzasadnieniu sprzeciwu, że istnieje jedynie potencjalna możliwość utraty dostępu, przez skarżącą spółkę, do środków finansowych. Sąd uznał, że takie potencjalne zagrożenie może dotyczyć każdego przedsiębiorcy uczestniczącego w obrocie gospodarczym, a nadto potencjalne zagrożenie nie jest tożsame z brakiem płynności finansowej w chwili obecnej.

Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim Spółka [...] wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie:

• art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez błędne ich zastosowanie i odmowę udzielenia pomocy i zwolnienia od wpisu od skargi, mimo że skarżący wykazał, iż przy wysokości jego przychodów oraz zysków, zasadnym jest udzielenie zwolnienia od wpisu od skargi.

W uzasadnieniu zażalenia spółka podniosła, że wykazywane stany rachunków bankowych są w każdym wypadku ujemne- co oznacza, że spółka w każdym z nich korzysta z kredytu i tylko stąd wynika możliwość dysponowania jakimikolwiek środkami finansowymi. Z tego względu pozornie prawidłowe wywody Sądu I instancji, dotyczące zasad gospodarowania środkami finansowymi, są niestety mylne i zawodne, ponieważ nie uwzględniają faktycznego charakteru tychże środków – iż w istocie nie są to w ogóle środki własne skarżącej spółki, lecz pieniądze pochodzące z kredytów bankowych. W konkluzji spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 246 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym może być przyznane – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ratio legis tego przepisu polega na wyłączeniu strony z ogólnej zasady partycypowania w kosztach procesu określonej w art. 199 P.p.s.a., pod warunkiem, że wykaże ona, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady zawartej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, to jego przyznanie powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy również wskazać, że z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej owy wniosek.

Nie ulega wątpliwości, że strona skarżąca przedstawiła szereg dokumentów, z których bezsprzecznie wynika, że jej sytuacja finansowa jest trudna. Niemniej jednak z analizy ogółu okoliczności nie wynika, aby skarżąca spółka nie była w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100 zł, w sprawie prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim. Ponadto strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 64/04 wskazał, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Skoro spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i funkcjonuje w obrocie gospodarczym, to nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zauważyć trzeba, że zgodnie z poglądem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet mimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Faktem jest, że strona skarżąca korzysta z kredytów bankowych, ale należy również podnieść, że mimo to utrzymuje pewien poziom płynności finansowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie scharakteryzował instytucję prawa pomocy. Wnikliwie przeanalizował też dokumenty, porównał aktywa i pasywa, przedstawił stan rachunków bankowych oraz prawidłowo ocenił ich wartość dowodową.

W konsekwencji nie można zatem przyjąć, że [...] Sp.z.o.o. nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym, że nieprzyznanie zwolnienia od kosztów uniemożliwi stronie skorzystanie z prawa do sądu.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.