Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 540/10 oddalił wniosek G. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie uchylenia decyzji.
W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż w złożonym na urzędowym formularzu wniosku G. R. ujawnił, że jest kawalerem, nie ma żadnych przychodów, ale dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł zgromadzonymi na lokacie bankowej. Ponadto podał, iż zwracał się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku, ale uzyskał odmowę.
Dodatkowo z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, iż skarżący posiada własne środki finansowe w kwocie [...] zł pochodzące z licytacji mieszkania dokonanej w 2007 r. oraz oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu kwoty [...] zł zdeponowanej na lokacie terminowej w PKO BP.
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 540/10 odmówiono G. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, zaś w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazano, iż korzysta on z ustawowego zwolnienia, bowiem sprawa dotyczy kwestii z zakresu pomocy społecznej, które to sprawy są zwolnione ustawowo na mocy treści art. 239 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Powyższe postanowienie referendarza stało się przedmiotem sprzeciwu G. R., w którym podał, iż po licytacji mieszkania miał kwotę [...] zł, z tych pieniędzy [...] zł dał bratu na zakup kawalerki, [...] zł oddał jako dług za jedzenie, a obecnie posiada [...] zł, bo resztę zabrał komornik. Pieniędzy nie może ruszyć, bowiem przeznaczone są na zakup mieszkania na raty u dewelopera i nie posiada żadnych innych źródeł przychodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając G. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, iż w zakresie ustanowienia adwokata brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, z uwagi na ujawnione oszczędności. Instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami prawa stanowi pomoc państwa dla osób, które faktycznie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, natomiast fakt posiadania kwoty [...] zł nie daje podstaw aby uznać, iż G. R. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Co do zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych Sąd I instancji podtrzymał stanowisko referendarza, iż strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych stosownie do treści art. 239 pkt lit a P.p.s.a. Tym samym wniosek w tej części nie został rozpoznany.
Na powyższe postanowienie G. R. wniósł zażalenie, w którym powtórzył, iż posiadane pieniądze tj. kwotę [...] zł zdeponował na koncie w banku na zakup mieszkania na raty i nie może ich dowolnie wykorzystać, dlatego wnosi o przyznanie obrońcy z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z przytoczonym przepisem art. 246 § 1 P.p.s.a., osoba fizyczna ubiegająca się o prawo pomocy obowiązana jest wykazać, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa.
Przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy, zgodnie z obowiązującymi standardami prawnymi, winna wynikać z oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Sąd oceniając przesłanki warunkujące przyznanie bądź odmowę przyznania prawa pomocy powinien opierać się wyłącznie na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania. Ocena Sądu w tym zakresie jest swobodna, nie może jednak być dowolna. Sąd powinien kierować się przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze, wypływającą z Konstytucji oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zasadę prawa do sądu (por. post. NSA z 26 stycznia 2009 r., I OZ 16/09).
W przedmiotowej sprawie skarżący G. R. wypełnił formularz PPF, zawierając w nim informacje, które uznał za istotne. Wskazał, iż jest kawalerem oraz posiada sumę [...] zł w PKO [...] na koncie, która przeznaczona jest na mieszkanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżone postanowienie oparł się jedynie na fakcie posiadania przez skarżącego znacznej kwoty oszczędności, tj. [...] zł, która w jego ocenie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Toteż, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest błędne, a Sąd I instancji rozpoznając wniosek skarżącego powinien uwzględnić także inne okoliczności mające istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej skarżącego. Należy bowiem zauważyć, że informacje zebrane w toku postępowania sądowego powinny być na tyle kompletne, aby umożliwiły dokonanie oceny, czy strona spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 P.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien stosownie do treści art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów obrazujących jej rzeczywiste możliwości finansowe, w tym przede wszystkim ustalić czy wskazana we wniosku kwota oszczędności może być przez skarżącego w ogóle wykorzystana, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Wezwanie takie Sąd I instancji winien skierować do skarżącego tym bardziej, że zarówno w sprzeciwie jak i w zażaleniu skarżący podnosił, iż uzyskane środki przeznaczone są na zakup mieszkania na raty u dewelopera [...] i nie może nimi swobodnie dysponować.
Sąd I instancji powinien zatem, co najmniej, wezwać skarżącego do nadesłania stosownego potwierdzenia zawarcia umowy z deweloperem, czy też innego dokumentu, z którego mogłoby w tym zakresie wynikać zobowiązanie skarżącego względem tego właśnie dewelopera. Co więcej, Sąd I instancji winien wziąć pod uwagę, że posiadane środki pochodziły ze sprzedaży lokalu mieszkalnego skarżącego przeprowadzonej w trybie licytacji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – W. a w rezultacie środki te nie były gromadzone przez skarżącego i nie stanowią jego oszczędności pochodzących z dochodów skarżącego (wg oświadczenia skarżący dochodu w ogóle nie osiąga, bo przebywa w Wojewódzkim Samodzielnym Psychiatrycznym Zespole Publicznych ZOZ w P.).
Ponadto, Sąd I instancji ustalając stan faktyczny powołał się na dwa znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty, a mianowicie: wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż skarżący posiada własne środki finansowe w kwocie [...] zł pochodzące z ww. licytacji mieszkania w 2007 r. oraz oświadczenie skarżącego, z którego wynika z kolei, że pozostałą z tych środków kwotę w wysokości [...] zł zdeponował na lokacie bankowej w PKO [...]. Jednakże uszło uwadze Sądu, iż na dzień dokonania tych ustaleń dane te mogą być nieaktualne, zwłaszcza, że w tychże aktach administracyjnych znajduje się inne oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że kwota, którą otrzymał z licytacji, już po odliczeniu wierzytelności, została po raz kolejny zajęta przez komornika na poczet zadłużenia alimentacyjnego – jak podał w wysokości ok. [...] tys. zł (v. oświadczenia skarżącego, k. 201 akt administracyjnych).
W konsekwencji oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien wszechstronnie ocenić znajdujący się w aktach sprawy materiał oraz dodatkowo wezwać skarżącego do przedstawienia wszelkich dokumentów obrazujących jego rzeczywiste możliwości płatnicze. Przede wszystkim zaś Sąd I instancji powinien ustalić aktualną wysokość posiadanych zasobów pieniężnych oraz ustalić, a następnie ocenić możliwość swobodnego dysponowania nimi przez skarżącego (zajęcia komornicze, spłata innych długów).
Oceniając zaś ponownie sytuację materialną wnioskodawcy Sąd I instancji powinien zwrócić również uwagę na długotrwały – aż pięcioletni - pobyt skarżącego w szpitalu psychiatrycznym i związaną z tym okoliczność pozbawienia skarżącego możliwości zarobkowania.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.