Postanowienie NSA z 17 stycznia 2012 r., I OZ 6/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/10 odmawiającego przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi T.T. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. T. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/11 oddalił skargę T. T. W dniu 20 września 2011 r. (data prezentaty) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w którym skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz z synem. Posiada dom o powierzchni użytkowej 140 m2 oraz działkę 1800 m2. Na dochody jego gospodarstwa domowego składają się jego dochód z pracy 3500 zł oraz dochód żony 3500 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/10, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

W dniu 22 października 2011 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. postanowienia, w którym skarżący podniósł, że jego gospodarstwo domowe osiąga dochód 7.000 zł brutto. Syn jest osobą bezrobotną. Podkreślił, że dochody ledwo wystarczają na utrzymanie gospodarstwa domowego, dochód netto wynosi 4991,47 zł, jest on ponadto pomniejszony o kwotę 1547,91 zł z tytułu konieczności uregulowania stałych świadczeń, w tym dojazdu do pracy (400 zł miesięcznie). Dochód po przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi zatem 1147,85 zł i nie przekracza wysokości przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej.

Dodał, że kierując wniosek o przyznanie prawa pomocy był przekonany, iż w przypadku uznania, że jest on niewystarczający do oceny rzeczywistego stanu majątkowego Sąd dokona stosownego wezwania.

Podniósł, że przez znaczny okres był bezrobotny, a aktualnie jest zatrudniony na umowę o pracę do dnia 28 września 2012 r. Także jego syn jest bezrobotny i nie posiada prawa do zasiłku.

Skarżący podniósł, że proponowane mu ceny usług prawniczych wahały się w granicach 4.000 zł, zatem wydatkowanie takiej kwoty stanowiłoby uszczerbek dla utrzymania jego i rodziny. Do wniosku skarżący dołączył dokumenty potwierdzające, że w okresie od dnia 7 kwietnia 2010 r. do dnia 28 czerwca 2011 r. był osobą bezrobotną oraz otrzymywał zasiłek za okres od dnia 15 kwietnia 2010 r. do dnia 14 października 2010 r., w kwocie 4746,80 zł; za okres od dnia 10 marca 2011 do dnia 15 marca 2011 r. w kwocie 207,80 zł, zaświadczenie o wysokości swoich zarobków w kwocie netto 2458,72 zł, zaświadczenie o wysokości zarobków żony w wysokości 2.532,75 zł, zaświadczenie o zarejestrowaniu syna jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Dołączył również rachunki za gaz w wysokości 378,97 zł i 138,99 zł, wodę 214,81 zł, wywóz nieczystości 128,52 zł, prąd 87,59 zł (płatne do dnia 10 października 2011 r.) i 199,03 zł (płatne do 1 grudnia 2011) oraz rachunek za usługi telefoniczne 80,97 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu T. T. wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Posiada majątek w postaci: domu o powierzchni użytkowej 140 m2 oraz działkę 1800 m2. Skarżący ujawnił, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód, na który składa się: wynagrodzenie za pracę jego i żony w wysokości 4991,47 zł, natomiast pełnoletni syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

W urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że nie posiada ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro, ani zasobów pieniężnych, a także nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dochód trzyosobowego gospodarstwa skarżącego wynosi ponad 4900 zł (netto) – jak sam wskazał we wniosku. Ponadto posiada on także znaczny majątek, tj. dom oraz nieruchomość. Według oświadczenia wnioskodawcy na jedną osobę w rodzinie, po odliczeniu kosztów opłat stałych, do których zaliczył, gaz prąd, wywóz nieczystości stałych oraz rachunek telefoniczny, przypada kwota 1100 zł.

W tej sytuacji Sąd uznał, że wnioskodawca może ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Uzyskuje on bowiem wraz z żoną stały dochód z tytułu wykonywanej pracy.

Skarżący może zatem zadysponować posiadanymi środkami pieniężnymi oraz posiadanym majątkiem w taki sposób, aby uzyskać środki na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, a wskazane okoliczności nie pozwalają uznać wnioskodawcy za osobę, znajdującą się w stanie ubóstwa, której grozi ryzyko poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny - w razie poniesienia ww. wydatku, w związku z toczącym się postępowaniem sądowym (246 § 1 pkt 2 ppsa).

Wskazane przez skarżącego okoliczności, iż pozostawał on osobą bezrobotną z pewnością miały wpływ na jego sytuację materialną, jednakże Sąd rozpoznając wniosek bierze pod uwagę aktualną sytuację majątkową skarżącego, który jest obecnie zatrudniony do września 2012 r. i do tego czasu będzie zatem dysponował dochodem z tytułu wykonywanej pracy.

Także wskazane przez skarżącego trudności z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika nie mogą zostać uwzględnione, bowiem przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd władny jest badać jedynie sytuację majątkową osoby, tj. czy jest ona w stanie ponieść wydatki związane z toczącym się procesem, a nie ewentualne trudności wnioskodawcy związane z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zarzucając powierzchowne zbadanie i ocenę sytuacji skarżącego z pominięciem zasad zawartych w art. 7 i art. 77 k.p.a., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku czy dochodów, z których możliwe było poczynienie pewnych oszczędności, które mogły być następnie przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego, gdyż przez dłuższy czas pozostawał bezrobotny, a postępowanie administracyjne w przedmiocie skargi trwa 20 lat. Wskazał, że wynagrodzenie za pracę skarżącego i jego żony wynosi 4991, 47 zł, a pełnoletni syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podał, że nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro, zasobów pieniężnych, a także nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Ponadto, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, że skarżący kierując sprawę na drogę postępowania administracyjnego nie sądził, iż będzie ona trwać latami, nie mógł zatem "bez przerwy czynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że skarżący posiada stabilną sytuację finansową (posiada majątek nieruchomy, osiąga dochody z tytułu wykonywanej pracy). Porównując zaś wielkość miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony (po 3500 zł miesięcznie brutto) z wykazanymi przez niego koniecznymi kosztami utrzymania, brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika ze złożonego przez skarżącego wniosku, miesięczny dochód netto z trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi 4991, 47 zł, z czego konieczne wydatki stanowią kwotę 1547, 91 zł, zatem na jedną osobę w rodzinie przypada kwota ponad 1100 zł.

Prawidłowo także Sąd I instancji uznał, że okoliczność, iż skarżący pozostawał osobą bezrobotną nie miała znaczenia przy rozpoznaniu wniosku, gdyż Sąd bierze pod uwagę aktualną sytuacje majątkową skarżącego, który jest obecnie zatrudniony do września 2012 r. i do tego czasu będzie dysponował dochodem z tytułu wykonywanej pracy.

Wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia kosztów, nieusprawiedliwiony jest zatem zarzut skarżącego, że "w trakcie długoletniego postępowania administracyjnego nie mógł bez przerwy czynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny".

Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje, rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Sąd I instancji nie naruszył zatem zasad zawartych w art. 7 i 77 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.